БОБИ ЧОРУМ: МАВТИНИ ИМОН (Ё МАЪРАЗИ ИМОН)
(Мадинаи Мунаввара ва адаб бо мақоми Сарвари коинот)
Истгоҳи шашум: Масҷиди Набавӣ ва Равзаи Шарифа (Таҷдиди аҳди пайравӣ)
﴾ Нидои заминии рӯҳ ва вафо ﴿
«Дар ин ҷо оҳиста қадам зан.. Ин ҷо Тайба (Мадина) аст; маърази имон ва хонаи ҳиҷрати Паёмбари маҳбуб ﷺ. Хеле боодоб ва фурӯтан бош ва нишони кибриёи худро берун бигузор; зеро ту дар замине қадам мезанӣ, ки ҷисми мубораки Паёмбар ﷺ-ро дар худ ҷой додааст — ҳамон ҷисми поке, ки ба воситаи он мо роҳи ҳақиқатро шинохтем.
Оромии Мадинаро бо тамоми вуҷуди худ эҳсос кун ва бо ҳузури дил ва ҳаёву эҳтиром вориди ин сарзамини мубораки Ҳарам шав, зеро ту ҳоло ба рӯ ба рӯйи мақоми шариф наздик мешавӣ, то мустақиман бигӯӣ: «Ассалому ъалайка ё Расулаллоҳ!». Ва яқин дошта бош, ки Худованд саломи туро ба эшон мерасонад ва ҷавоби саломатро хоҳӣ гирифт», чигунае, ки дар ҳадис собит шудааст.
Аввал: Дониши таърихӣ ва фиқҳӣ (Он чизе ки донистанаш ҳатмист)
Мадинаи Мунаввара мисли Ҳарами Макка як ҳарами амн ва муқаддас аст. Расули Худо ﷺ онро Ҳарам эълон карда, фармудаанд: «Мадина Ҳарам аст, аз кӯҳи Ъайр то кӯҳи Савр».
Масҷиди Набавии Шариф яке аз он се масҷидест, ки барои зиёрати онҳо корвонҳо омода мешаванд (рахти сафар баста мешавад) ва як намоз дар он баробари ҳазор намоз дар масҷидҳои дигар аст, ба ҷуз Масҷидулҳаром. Дар дохили ин масҷид «Равзаи Шарифа» қарор дорад, ки Паёмбар ﷺ дар бораи он фармудаанд:
«Миёни хонаи ман ва минбари ман боғе аз боғҳои Ҷаннат аст».
Ҳамчунин дар ин ҷо мақоми шарифи Паёмбар ﷺ ва ду ёри вафодораш — Абӯбакри Сиддиқ ва Умари Форуқ (разияллоҳу анҳумо) ҷойгир мебошад.
Таърих дар ин сарзамин қиссаи таъсиси аввалин давлати Исломро нақл мекунад; ин ҷо масҷидест, ки аввал бо шохаҳои нахл (хурмо) бино шуда буд, ин ҷо макони нузули ваҳйи ташриъӣ аст ва аз ҳамин ҷо насли саҳобагони фотеҳ ба шарқу ғарб парвоз карданд.
Аз нигоҳи фиқҳӣ, зиёрати Масҷиди Набавӣ ибодати мустақил аст (ба аъмоли Умра вобаста нест). Фиқҳ дар ин мақом аз банда баландтарин дараҷаи адабро талаб мекунад. Ҳангоми зиёрати мақоми шариф баланд кардани овоз ҳаром аст, зеро эҳтироми Паёмбар ﷺ дар ҳоли ҳаёт ва мамоти эшон яксон ва воҷиб мебошад. Инчунин, зоир бояд ақидаи худро холис нигоҳ дорад: аз Паёмбар ﷺ мустақиман ҳоҷат ё шифо талаб намекунад, балки танҳо аз Худованди якто хоҳиш мекунад, ки шафоати Паёмбараш ﷺ-ро дар рӯзи Қиёмат насиби ӯ гардонад.
Дуюм: Фиқҳи амалӣ (Он чизе ки бояд анҷом дод ва ибодат кард)
Вақте ки ба атрофи Масҷиди Набавии Шариф ворид мешавӣ, ба ин одоб ва қадамҳои амалӣ бо диққат риоя намо:
1. Ворид шудан ба масҷид: Бо пойи рост ва бо хондани дуои маснуни вуруди масҷид ворид шав. Агар имконият ва шароит бошад (бидуни эҷод кардани издиҳом ва озори мардум), мустақиман ба Равзаи Шарифа бирав ва ду ракаат намози таҳияи масҷид бихон. Вале чун ҳозир барои даромадан ба Равзаи Шарифа бе изн имкон надорад, пас вақте мардҳо аз дари “Бобуссалом” дохил мешаванд, дигар фурсати ду ракаъат таҳияи масҷид инҷо намешавад, мустақиман ба тарафи салом додан мераванд. Вале машавад аввал аз дигар дарҳо даромада ду ракаъат таҳияи масҷид хонд баъд баромада аз ин дар ворид шавад, то ба салом додан равад.
2. Зиёрати мақоми шарифи Паёмбар ﷺ: Бо виқор, оромиш ва паст кардани овоз ба назди мақоми шариф биист, рӯ ба қабр ва пушт ба қибла намуда, бо адаб ва ҳаё бигӯ:
«Ассалому ъалайка ё Расулаллоҳ ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳ. Ашҳаду аннака баллағтар-рисалаҳ, ва аддайтал-амонаҳ, ва насаҳтал-уммаҳ, ва ҷоҳадта филлоҳи ҳаққа ҷиҳодиҳ» (Салом бар ту бод, эй Расули Худо ва раҳмату баракати Ӯ. Шаҳодат медиҳам, ки ту рисолатро расонидӣ, амонатро адо кардӣ, умматро насиҳат намудӣ ва дар роҳи Худо ҳаққи ҷиҳодро ба ҷо овардӣ).
3. Салом бар ду саҳобаи гиромӣ: Каме ба тарафи рост ҳаракат кун ва ба Халифаи Расулуллоҳ ﷺ Абӯбакр (р) салом деҳ: «Ассалому ъалайка ё Абӯбакр ас-сиддиқ, халифата Расулиллоҳ ﷺ ва соҳибаҳу, ҷазокаллоҳу ъан уммати Муҳаммадин ﷺ хайран». Сипас як қадами дигар ба рост ҳаракат карда, ба Амиралмуъминин Умар (р) салом бигӯ: «Ассалому ъалайка ё Умарал-Форуқ Амирал муъминин , ҷазокаллоҳу ъан уммати Муҳаммадин ﷺ хайран».
4. Зиёрати Бақеъ ва шаҳидони Уҳуд: Суннат аст, ки дар рӯзҳои будубош ба зиёрати қабристони Бақеъ (барои салом бар аҳли байт ва саҳобагони бузург) ва зиёрати кӯҳи Уҳуд ва шаҳидони он (дар раъси онҳо Ҳамза разияллоҳу анҳум) биравӣ, то барои онҳо дуои хайр намуда, худат ибрат бигирӣ.
Сеюм: Фиқҳи қалбӣ, асрор ва мақоми муроқиба (Худо маро мебинад)
Имом Абӯҳомиди Ғазолӣ (раҳимаҳуллоҳ) дар «Иҳёу улуми-д-дин» мегӯяд: «Вақте ки деворҳои Мадинаи Мунаввара ба чашмат намоён мешаванд, дар дили худ ҳозир кун, ки ин ҳамон шаҳрест, ки Худованд онро барои Паёмбараш ﷺ ихтисос дод ва ҳиҷрати ӯро ба ин ҷо қарор дод... Тасаввур кун, ки қадамҳои мубораки Паёмбар ﷺ дар кӯчаҳои ин шаҳр гузошта шудаанд ва роҳ рафтани ӯро бо оромишу виқор пеши назар биёр... Ва бидон, ки Худованд дар ин лаҳза дараҷаи адаб ва муҳаббати туро нисбат ба Паёмбараш ﷺ назорат мекунад».
Сирри ботинии бузургтарин дар муҳити Мадина ин «Фиқҳи адаб ва муҳаббати зинда» аст. Агар дар Макка ту дар байни ҷалоли Парвардигор (таъзим, ҳайбат ва хавф) будӣ, дар Мадина ту дар миёни раҳмати нубувват (муҳаббат, сукунат ва адаби итоат) қарор дорӣ. Равзаи Шарифа танҳо як макони рамзӣ нест, балки як қисмати ҳақиқии Ҷаннат аст, ки ба замин оварда шудааст, то ту дар он лаззати рӯҳонии биҳиштиро бичашӣ.
Худованд ба қалби ту нигоҳ мекунад, вақте ки ту дар пешгоҳи мақоми шариф истодаӣ. Ӯ таъоло ҳаё ва шармандагии туро аз тақсиру камбудиҳоят дар амал кардан ба Суннати Паёмбар ﷺ мебинад ва дар баробари ин шавқи содиқи туро барои дидори ӯ назорат мекунад. Сирри рӯҳонӣ дар ин ҷо ин аст: Вуҷуди маънавии рисолатро дар ҷони худ ҳис кун; гӯё Паёмбар ﷺ дасти туро гирифта, ба сӯи Ҷаннат раҳнамоӣ мекунад ва тарозуи зиндагиатро пеши рӯят мегузорад: Оё хонаи ту, молу тиҷорати ту, ахлоқу муомилаи ту бо ҳамсару фарзандонат дар ҳақиқат дар мадори Суннати ӯ мечарханд? Дар ин ҷо тамоми даъвоҳои дурӯғини муҳаббат меафтанд ва танҳо садоқати пайравӣ боқӣ мемонад.
Чорум: Донишҳои муфид барои боқимондаи ҳаёт (Илми пайравӣ ва шавқи доимӣ)
Ту аз сарзамини сарсабзу ободи Мадинаи Мунаввара бо бузургтарин донишҳои равонӣ ва тарбиятӣ бармегардӣ, ки бояд то охири умр дастури амали ту бошанд:
· Илми итоат ва фармонбардорӣ ба Суннат. (Паёмбар ﷺ роҳнамои ман аст): Зиёрати Мадина ба ту меомӯзонад, ки Ислом танҳо як маҷмӯи афкори назариявӣ нест, балки як ҳаёти амалист, ки Паёмбар ﷺ онро зиндагӣ кардааст. Ту ба ватани худ бармегардӣ, дар ҳоле ки Суннати набавӣ тарозуи ягонаи қарорҳои рӯзмарраи ту мегардад; агар мехоҳӣ сухан гӯӣ, хариду фурӯш кунӣ ё бо аҳли хонавода муомила намоӣ, аввал ба ёд меорӣ, ки Паёмбар ﷺ чӣ гуна амал мекард ва барои иҷрои он мешитобӣ.
· Илми муроқибаи доимӣ (Аллоҳ маро дар ҳар лаҳза мебинад): Он оромиш ва сукунате, ки бар Мадина ҳукмфармост, ба рӯҳи ту маҳорати «истиғроқ дар эҳсон»-ро (дар эҳсон фурӯ рафтанро) мебахшад. Ту аз ин сафар бо ин эҳсос бармегардӣ, ки Худованд дар ҳар сония ва дар ҳар лаҳзаи танҳоӣ туро мебинад, айнан ҳамон тавре ки инро дар дохили Масҷиди Набавӣ ҳис мекардӣ. Ин дониш туро аз гуноҳҳои пинҳону ошкор дар ватанат ҳифз мекунад.
· Илми вафо ва саботу устуворӣ (Мактаби Бақеъ ва Уҳуд): Вақте ки ту дар пешгоҳи қабрҳои саҳобагон меистӣ — касоне, ки молу ҷони худро фидо карданд, то ин саҷдаи поку беолоиш имрӯз ба мо бирасад — арзиши воқеии динро бо тамоми вуҷудат дарк мекунӣ. Ин дониш ба ту ҳавас, ғайрат ва қуввати ҷадид мебахшад, ки баъд аз сафар низ ҳиммати ту суст нагардад, забонат аз зикр бознамонад ва дар намозҳоят танбалӣ накунӣ, балки дар як мусобиқаи доимӣ ба сӯи амну эминии охират ва ҳамнишинӣ бо Паёмбар ﷺ дар Ҷаннат бошӣ.
Панҷум: Ибрат ва дарси муассир (Такони қалбӣ)
﴾ Ашкҳои видоъ ва таҷдиди аҳду паймон ﴿
«Бародари умракунандаи ман.. Инак, ту дар лаҳзаҳои охирини видоъ дар пешгоҳи мақоми шариф истодаӣ.. Ором бош ва ба нидои рӯҳи худ гӯш биандоз. Тасаввур кун, ки ҳоло бо дасти худ ва бо чашмоне, ки аз ашк лабрез ҳастанд, бо Паёмбар ﷺ аҳду паймон мекунӣ ва бо забони ҳол мегӯӣ:
«Ё ҳабибӣ, ё Расулаллоҳ! Дар пешгоҳи Худо ва дар ҳузури маънавии ту аҳд медиҳам, ки дигар ба сӯи ҳеҷ гуноҳе барнагардам, Суннати туро дар ҳаётам тарк накунам, фарзандонамро бар муҳаббати ту тарбия намоям ва як хишти солеҳ дар девори уммати ту бошам».
Барои он гиря макун, ки ин сафари чандрӯза ба охир расид; балки барои он ашк бирез, ки оё он чизеро, ки омӯхтӣ, дар амал татбиқ хоҳӣ кард ё не. Аз Мадина дар ҳоле берун шав, ки қалбатро бо муҳаббати Паёмбар ﷺ пайваста нигоҳ доштаӣ ва нури ин сафарро ҳамчун чароғи роҳ дар тамоми торикиҳои дунё бо худ бардоштаӣ, то он рӯзе ки ба канори Ҳавзи Кавсар бирасӣ ва ӯ бо дастони мубораки худ ба ту шарбате бинӯшонад, ки баъд аз он ҳаргиз ташнагӣ нахоҳӣ кашид.»
▢ Фазои хоси ту барои розу ниёз ва тадаббур
(Умракунандаи гиромӣ.. Дар ин ҷо хотимаи сафари мубораки Умра аст, дар ҷавори мадори имон ва макони оромиши рӯҳ... Аъзои бадани ту ором шудаанд ва чашмонат аз шавқи дидору андӯҳи видоъ гирёнанд.. Дар ин ҷо бо дасти ларзону саршор аз одоб бинавис: Он аввалин қарори қатъӣ ва сарнавиштсозе, ки фавран баъд аз расидан ба хонаат ба хотири итоат аз Паёмбар ﷺ иҷро хоҳӣ кард, чист? Ва чӣ гуна ин шӯълаи шавқ ва бандагиро дар ҳар сонияи зиндагии ояндаат зинда нигоҳ медорӣ?):
............................................................................................................................................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................. .......................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................
▢ Дафтари сафари қалб
Дар лаҳзаҳои видоъ пушти мақоми шарифи Паёмбар ﷺ, ба ин 4 саволи ниҳоӣ ҷавоб бидеҳ:
1. Муҳаббати Паёмбар ﷺ танҳо бо ашк нест, балки бо пайравӣ аст; пас аввалин Суннате, ки то имрӯз дар ҳаёти ман (ё хонаи ман) гум буд ва аз имрӯз онро зинда мекунам, чист?
2. Вақте аз мактаби Мадина ва Бақеъ гузаштам ва заҳмати саҳобагонро барои ҳифзи дин дидам, оё ҳисси масъулияти даъват ва ҳифзи имон дар қалби ман бедор шуд?
3. Чӣ гуна метавонам он сукунат, ҳаё ва муроқибаи доимии "Аллоҳ маро мебинад"-ро, ки дар Масҷиди Набавӣ ҳис мекардам, дар бозору хонаи ватанам нигоҳ дорам?
4. Дар ин аҳду паймони охирини видоъ, кадом қарори сарнавиштсозро гирифтам, то хишти солеҳе дар девори уммати Муҳаммад ﷺ бошам ва ба ваъдаам вафо кунам?
▢ Гузар аз боби чаҳорум ба хотимаи китоб
Зиёрати мақоми шариф ва Равзаи Ҷаннат ба поён расид. Ту бо ашкҳои видоъ бо Мадинаи Мунаввара хайрухуш кардӣ. Тамоми истгоҳҳои ин сафари рӯҳонӣ паси сар шуданд. Акнун вақти он расидааст, ки ҷомадони сафари худро бибандӣ ва рӯ ба ватану хонаи худ оварӣ. Мусофир ба хонааш бармегардад, аммо бо кадом туҳфа? Биё, пеш аз ворид шудан ба остонаи хонаамон, хулосаи ниҳоии ин сафари қалб ва он аҳдҳои ҷовидонаро бо ҳам баррасӣ кунем.