Намози ҷаноза яке аз фарзҳои кифоя ва охирин ҳуқуқи мусулмон бар бародари динии ӯст. Ин дастури мухтасар ва амалӣ фазилатҳо, савоби бузурги иштирок дар он ва тарзи саҳеҳи хондани намози ҷанозаро тибқи суннат ва бар асоси мазҳаби Имоми Аъзам Абуҳанифа, раҳматуллоҳи алайҳ, фаро мегирад.
Аз Абӯҳурайра (р) ривоят аст, ки Расулуллоҳ (с) фармуданд:
«أَكْثِرُوا ذِكْرَ هَاذِمِ اللَّذَّاتِ» يَعْنِي الْمَوْتَ
«Вайронкунандаи лаззатҳоро бисёр ёд кунед!» — яъне маргро. (Ҳадиси ҳасан, ривояти Тирмизӣ, Насоӣ ва Ибни Моҷа)
Шарҳи ҳадис:
Паёмбар (с) ба бисёр ёд кардани марг ташвиқ мекунанд, зеро инсон бо ёдоварии он охиратро ба ёд меорад ва ин амал муҳаббати ӯро нисбат ба лаззатҳои дунё — бавижа лаззатҳои ҳаром — дар дилаш аз байни мебарад.
Фоидаҳои ҳадис:
-
Поёни лаззатҳои дунё ва оғози охират: Марг ба лаззатҳои дунё хотима медиҳад, аммо барои мӯъмин он гузарест ба сӯи лаззатҳои охират, биҳишт ва хайри бузурге, ки дар он ҷост.
-
Сабаби тавба ва омодагӣ: Ёдоварии марг ва он чӣ пас аз он меояд (ҳасру нашр ва ҳисоб), яке аз сабабҳои муҳимтарини тавба кардан, тарк намудани гуноҳон ва омодагӣ барои охират мебошад.
ФАЗИЛАТ ВА АҲАММИЯТИ НАМОЗИ ҶАНОЗА
(Дастури мухтасар ва амалӣ барои ҳар як мусулмон)
«Фурсати охирин барои талаби мағфирати бародар ва хоҳари мусалмон. Ин фурсатро ғанимат шумор, шояд барои ҳамаи мо кифояву наҷотбахш бошад.»
﷽
الحمد لله رب العالمين والصلاة والسلام على رسول الله رحمة للعالمين وعلى آله وصحبه أجمعين
أما بعد:
МУҚАДДИМА
ФАЗИЛАТ ВА АҲАММИЯТИ НАМОЗИ ҶАНОЗА
Намози ҷаноза яке аз охирин ҳуқуқҳои мусулмон бар бародари мусулмони ӯст. Ин намоз на танҳо як маросими видоъ бо шахси даргузашта, балки як дарси бузурги ибрат барои зиндаҳо, лаҳзаи тазаррӯъ ба сӯи Парвардигор ва талаби мағфират барои маййит аст. Аз назари фиқҳи исломӣ, хондани намози ҷаноза Фарзи Кифоя аст; яъне агар гурӯҳе аз мусулмонон онро адо кунанд, масъулият аз дӯши дигарон соқит мешавад, аммо агар ҳеҷ кас онро нахонад, тамоми ҷомеаи мусулмонони он минтақа гунаҳкор мешаванд.
1. Савоби ҳозир шудан дар намози ҷаноза ва дафни он
Ислом барои касоне, ки дар ин маросими хайрхоҳона ва ҳамдардӣ иштирок мекунанд, савоби азиме ваъда кардааст. Дар ҳадиси саҳеҳи Паёмбари Худо ﷺ омадааст:
«Ҳар кас дар ҷанозае ҳозир шавад, то ин ки намоз хонда шавад, барои ӯ як «қирот» савоб аст. Ва ҳар кас ҳозир шавад, то ин ки маййит дафн карда шавад, барои ӯ ду «қирот» савоб аст». Саҳобагон пурсиданд: «Ду қирот чист?» Фармуданд: «Мисли ду кӯҳи бузург (аз савоб)» (Саҳеҳи Бухорӣ ва Муслим).
Ин ҳадис нишон медиҳад, ки танҳо барои рост истодан ва дуо кардан дар намози ҷаноза, Худованди Меҳрубон кӯҳе аз савобу ҳасанотро ба номаи аъмоли банда менависад.
2. Тарзи хондани намози ҷаноза дар як нигоҳ
Намози ҷаноза яке аз осонтарин ва оддитарин намозҳост, ки дар он рукӯъ (хам шудан), саҷда ва нишастан (ташаҳҳуд) вуҷуд надорад. Он танҳо дар ҳолати қиём (рост истодан) адо мешавад ва аз 4 такбир иборат аст:
· Такбири 1: Баъд аз он Сано (Субҳонакаллоҳумма...) хонда мешавад.
· Такбири 2: Баъд аз он Салавот ба Паёмбар ﷺ хонда мешавад.
· Такбири 3: Баъд аз он дуои махсуси ҷаноза барои мағфирати маййит хонда мешавад.
· Такбири 4: Салом додан ба ду тараф ва ба охир расонидани намоз.
3. Паёмад ва ҳукми тарки намози ҷаноза барои ҳозирон
Агар шахсе дар маҷлиси ҷаноза ва хонаи маййит ҳозир бошад, аммо бидуни узри шаръӣ (ба монанди бетаҳоратӣ ё беморӣ) аз хондани намози ҷаноза саркашӣ кунад ва дар як гӯшае бетараф биистад, ин амали ӯ аз чанд ҷиҳат нописанд ва маҳкум аст:
1. Маҳрумият аз савоби бузург: Ӯ худро аз савоби азими "қирот" (ки мисли кӯҳи Уҳуд бузург аст) маҳрум месозад.
2. Беҳурматӣ ба маййит: Ҳозир шудан дар маҷлису намоз нахондан, як навъ беҳурматӣ ва беэҳтиромӣ ба ҳаққи бародари динии даргузаштааш ба шумор меравад, зеро маййит дар он лаҳза ба дуои зиндаҳо ниёзи шадид дорад.
3. Хилофи суннат ва одоб: Ин рафтор нишонаи сангинии дил ва бепарвоӣ нисбат ба охират аст ва бо одобу ахлоқи исломӣ комилан мухолифат дорад.
Ҳозир шудан дар намози ҷаноза фурсати тиллоӣ барои тавбаи зиндаҳо ва шафоату талаби раҳмат барои мурдаҳост. Бинобар ин, лозим аст, ки ҳар як мусулмон ин намози кӯтоҳ, вале пураҳаммиятро омӯзад, то дар чунин лаҳзаҳои ҳассос саҳмгузор бошад.