Муомилаи ту бо Аллоҳ ҳангоми мусибат чӣ гуна аст? | Роҳҳои сабр ва ризо
«Оё то кунун фикр кардаед, ки чаро Худованд бандагони дӯстдоштаашро бо мусибатҳо месанҷад? Ҳангоме ки бори сангини ғам бар китфони мо меафтад, муносибати мо бо Офаридгор чӣ гуна тағйир меёбад? Дар ин мақола мо рози аҷиби ибтило ва чор марҳилаи рафтори инсонро дар баробари озмоишҳои илоҳӣ баррасӣ мекунем. Аз хашму ноумедӣ то қуллаи шукру ризо — биёед бифаҳмем, ки чӣ гуна метавон дарди муваққатиро ба аҷри ҷовидонӣ табдил дод.»
Муомилаи ту бо Аллоҳ чигуна аст? (Ҳангоми мусибат ва балоҳо)
Муқаддима
Бисмиллоҳи-р-раҳмони-р-раҳим
Алҳамдулиллaҳи рабби-л-ъоламин. Ва-с-салоту ва-с-салому ъало Расулиллоҳ (с) ва ъало олиҳи ва саҳбиҳи ажмаъин. Аммо баъд...
БОБИ 1: Рафтори банда дар замони озмоиш
1.1. Салом бар ҳар муъмине, ки андӯҳгин аст
Матн (Мақтаъи аввал):
Муносибату рафтори ту бо Аллоҳ таъоло чигуна хоҳад буд, вақте балоеро ба сарат овард? Салом бар ҳар муъмине, ки андӯҳгин аст. Салом бар ҳар касе, ки мубталову ғамзадааст. Салом бар ҳар мусалмоне, ки бемор ё нобиноаст. Салом бар ҳар мусалмоне, ки ҷароҳате ё шикастагие дорад. Салом бар касе, ки бар ӯ балое нозил шудаву он бало бар ӯ бузург шуда бошад. Салом бар касе, ки бар рӯи бистари сафед афтодааст. Салом бар касе, ки модарон ва падаронро аз даст додаанд. Салом бар касоне, ки аҳлашонро аз даст додаанд. Салом бар касоне, ки ба наздиконашон ногаҳон гирифторе шуданд. Салом бар ту, он ҳангоме, ки падареро видоъ гуфтӣ, ки дасти некӣ ба ту дароз мекард. Салом бар ту, он ҳангоме, ки модареро видоъ гуфтӣ, ки бардавом меҳрубонияшро бар ту саршор мекард. Салом бар касе, ки яке аз писарон ё духтаронашро аз даст додааст. Салом ва раҳматҳо бар шумо аз ҷониби Аллоҳ таъоло, ба адади он оби дидагону ашкҳое ки резонидаед ва ба адади он чӣ аз оҳот ва нолишҳо талаффуз намудаед. Аллоҳ таъоло қадру манзалати шуморо бардорад ва мусибати шуморо, ки бар он гирифтор шудаед, сабук гардонад. Ва ин шикастаи шуморо ҷуброн кунад. Ва аҷру подоши шуморо бузург гардонад.
Шарҳ ва тавзеҳ:
Ин қисмати мавзуъ бо як паёми пурмаънои тасаллӣ ва ҳамдардӣ оғоз мегардад. Дар он чӣ гуфта шуд, ҳадаф ин аст, ки ба ҳар як инсони дардманд ва мусибатзада расонида шавад, ки ӯ дар ин ҳолат танҳо нест. Мавзуъ ба тамоми паҳлуҳои андӯҳ – аз бемориву ҷароҳат то ҷудоӣ аз азизону волидайн – ишора карда, ба онҳо дуои хайр мефиристад.
Таъкид бар он аст, ки ҳар як қатраи ашк ва ҳар як оҳи дардмандона дар назди Парвардигор ҳисоб шудааст. Дар он чӣ гуфта шуд, возеҳ мегардад, ки сабр дар баробари мусибат на танҳо боиси сабук шудани бори ғам, балки сабаби баланд шудани дараҷаи маънавии инсон дар назди Аллоҳ таъоло мебошад. Ин як навъ мужда аст, ки шикастагиҳои қалби муъмин аз ҷониби Холиқи меҳрубон ҷуброн хоҳад шуд.
1.2. Танҳо ба сӯи Аллоҳ паноҳ бурдан
Матн (Мақтаъи дуюм):
Савганд ба Аллоҳ! Медонам, ки гоҳо балоҳо ниҳоят вазнину сангин мебошад. Медонам, ки гоҳо инсон машаққат мекашад ва эҳсоси дарду ранҷ мекунад. Ман эҳсоси туро комилан дарк мекунам ва медонам. Ту ба ғайр аз Худованд киро дорӣ? Агар аз ҳама дарҳо ронда шудӣ, аз дари ӯ ҳаргиз ронда намешавӣ, магар ин ки худат онро тарк кунӣ. Ба ҷуз Аллоҳ барои ту кист, вақте аз назди ҳар бузурге ронда мешавӣ, магар Он бузург, ки Ӯ таъоло аст.
Шарҳ ва тавзеҳ:
Дар ин марҳила, мавзуъ ба умқи эҳсосоти инсонӣ ворид мешавад. Дар он чӣ гуфта шуд, воқеияти дарду ранҷ инкор намешавад, балки эътироф мегардад, ки баъзе балоҳо воқеан тоқатфарсо мебошанд. Аммо дар айни замон, ин қисмати мавзуъ роҳи наҷотро нишон медиҳад.
Асоси матлаби ин бахш дар он аст, ки вақте инсон аз ҳамаи воситаҳои дунявӣ ноумед мешавад ва ҳамаи дарҳоро ба рӯи худ баста мебинад, бояд ба ёд орад, ки дари раҳмати Илоҳӣ ҳамеша боз аст. Дар он чӣ гуфта шуд, таъкид мешавад, ки танҳо Аллоҳ таъоло паноҳгоҳи воқеӣ аст. Ин даъват ба тавҳиди амалист, то банда дар лаҳзаҳои сахттарин робитаи худро бо Парвардигораш мустаҳкамтар кунад ва бидонад, ки бузургии Аллоҳ аз ҳар гуна мушкилӣ болотар аст.
1.3. Бало нишонаи муҳаббати илоҳӣ
Матн (Мақтаъи сеюм):
Ба ҳама аҳли балоҳо, навиду хабари хӯш бод. Ман барои ҳамаи шумо фоли нек мебинам, ба ин ки Аллоҳ шуморо дӯст доштааст. Савганд ба Аллоҳ, ки ӯ ба ту назар мекунад. Шояд ягон мубталое бошад, ки ба ман мегӯяд, оё моро Аллоҳ таъоло дӯст медорад? Дӯст доштан ба бало чӣ алоқае дорад? Ин посӯхро аз Расулуллоҳ (с) мешунавем на аз ман, Расулуллоҳ (с) гуфт: “Ҳамоно Аллоҳ агар қавмеро дӯст дошт, онҳоро ибтило (имтиҳон, ба балое гирифтор шудан) мекунад”. Оре, муҳаббати Аллоҳ аз дунё ва он чӣ дар он аст, бартар ва афзун мебошад. Ту ба ман муҳаббати Аллоҳ таъолоро бидеҳ ва аз ман ин ҳама чизҳоро бигир. Ин суханҳоеро, ки мегӯям дар хотир дошта бош, ки ло қаддараллоҳ, агар балое ба сарат омад, чӣ бояд кард? Инсонҳо вақте ба сари онҳо балое омад, ба чор гурӯҳ тақсим мешаванд ва ту кадом қисмеро ихтиёр намоӣ, дар он ихтиёри комил дорӣ.
Шарҳ ва тавзеҳ:
Ин бахши мавзуъ яке аз муҳимтарин ҳақиқатҳои имониро ошкор мекунад. Дар он чӣ гуфта шуд, муносибати байни муҳаббати Худованд ва озмоишҳо шарҳ дода мешавад. Шояд барои бисёриҳо суол пайдо шавад, ки чӣ гуна бало метавонад нишонаи дӯстдорӣ бошад? Мавзуъ ҷавоби ин суолро дар ҳадиси набавӣ пайдо мекунад, ки ибтилоро далели таваҷҷӯҳи хоси Илоҳӣ медонад.
Дар он чӣ гуфта шуд, арзиши муҳаббати Аллоҳ аз тамоми неъматҳои моддии дунё болотар гузошта шудааст. Инсон бояд дарк кунад, ки мусибат метавонад василае барои пок шудан аз гуноҳон ва наздик шудан ба мартабаи дӯстони Худо бошад. Дар фарҷоми ин бахш, мавзуъ заминаро барои баёни вокунишҳои мухталифи инсонҳо дар баробари бало омода мекунад ва таъкид менамояд, ки интихоби роҳи сабр ё норозигӣ дар дасти худи инсон аст.
БОБИ 2: Гурӯҳбандии инсонҳо дар ҳолати мусибат
2.1. Навъи аввал: Хашм ва эътироз (Муносибати ҳаром)
Матн (Мақтаъи аввал):
Вақте бало ба инсонҳо омад, онҳо ба чор гурӯҳ тақсим мешаванд. Навъи якум: Шахсе аст, ки агар балое ба сараш омад, хашмгин ва ғазабнок мешавад. Ин навъи аз инсонҳо маҳрумонанд ва соҳибони ин ҳолат гунаҳкоранд. Раво нест, ки хашмгин шавӣ, ғазаб намоӣ. Расулуллоҳ (с) мегӯяд: “Ҳамоно Худованд агар қавмеро дӯст дошт, онҳоро ба балое гирифтор мекунад. Пас касе розӣ шуд, барои ӯст ризомандӣ ва касе хашм намуд, барои он хашм аст”.
Шарҳ ва тавзеҳ:
Дар ин қисмати мавзуъ аввалин ва бадтарин вокуниши инсон дар баробари имтиҳони илоҳӣ баён шудааст. Дар он чӣ гуфта шуд, равшан мегардад, ки хашмгин шудан ва эътироз кардан ба тақдири Аллоҳ на танҳо мушкилро осон намекунад, балки шахсро аз раҳмати Худованд маҳрум сохта, ӯро гунаҳкор мегардонад.
Нуктаи муҳим дар ин ҷо он аст, ки мусибат худ ба худ ҷазо нест, балки рафтори мо дар баробари он муайян мекунад, ки оё мо соҳиби аҷр мешавем ё гирифтори хашми илоҳӣ. Мавзуъ таъкид мекунад, ки хашм нишонаи норизоятӣ аз қазо ва қадари Парвардигор аст ва ин ҳолат бо имони комил созгор нест. Мувофиқи ҳадиси зикршуда, подоши инсон вобаста ба вокуниши ӯст: ризо ба ризо ва хашм ба хашм.
2.2. Фарқи миёни хабар додан ва шикоят кардан
Матн (Мақтаъи дуюм):
Бародар ва хоҳари гиромӣ! Ҳаргиз варшикаста машав ва дар назди мардум барои ин ҳолат шикоят макун. Марде дар назди Аҳнаф ибни Қайс шикоят кард, ки дандони курсияш дард мекунад. Вақте инро бисёр гуфтан гирифт, Аҳнаф гуфт: "Ман чил сол пеш чашмамро аз даст додаам, вале ба касе хабар надодаам". Марде ба назди яке аз солеҳон омада дар пешаш аз аҳволи бад, бенавоӣ ва беморӣ шикоят кардан гирифт. Ба ӯ гуфт: "Вой бар ҳоли ту, оё ту Аллоҳро дар пеши ман шикоят мекунӣ? Оё аз касе, ки қодиру тавоност дар назди касе, ки қодиру тавоно нест, шикоят мекунӣ?". Касе шикоят мекунад, гӯё ин ки бар Аллоҳро шикоят мекунад. Аз шикоят кардан дур бош. Боке надорад, ки аз он хабар диҳӣ. Аз мусибат хабар додан як чиз аст ва шикоят кардан чизи дигар аст.
Шарҳ ва тавзеҳ:
Дар ин бахш, мавзуъ як нозукии бисёр муҳимми ахлоқиро шарҳ медиҳад: фарқ миёни "хабар додан аз дард" ва "шикоят аз Парвардигор". Дар он чӣ гуфта шуд, тавассути қиссаҳои ибратомӯзи бузургони гузашта, ба монанди Аҳнаф ибни Қайс, нишон дода мешавад, ки мардони худо чӣ гуна дарду ранҷи худро дар танҳоӣ таҳаммул мекарданд.
Мавзуъ моро ҳушдор медиҳад, ки шикоят кардан ба махлуқ дар бораи Холиқ як навъ беадабӣ ва заъфи имон аст. Шикоят ба маънои он аст, ки инсон аз тақсимоти Худованд норозӣ будани худро ба дигарон изҳор мекунад. Аммо хабар додан ба табиб ё наздикон барои пайдо кардани роҳи илоҷ, бидуни эътироз ба тақдир, шикоят ҳисоб намешавад. Асли матлаб ин аст, ки муъмин бояд иззати нафси худро ҳифз кунад ва "варшикастагии маънавӣ"-и худро дар назди одамон намоиш надиҳад.
2.3. Хатарҳои ҷисмонии норизоятӣ
Матн (Мақтаъи сеюм):
Аммо агар инсон то ҳадде расид, ки бар рӯяш бизанад ва либосашро пора кунад? На, ин корро накунед, зеро ин ҳолат аз хатоҳо ва гуноҳони ниҳоят бузург аст. Абу Масъуд мегӯяд: "Касе ба мусибате гирифтор шуд, пас либосеро пора кард ё бар синае зад, гӯё ин ки тири найзае гирифтааст, мехоҳад бо Аллоҳи азза ва ҷалла ҷанг кунад". Бар Аллоҳ таъоло аз ин кирдори зишт паноҳ мебарем. Ин муносибату рафтори як навъе аз мардумон мебошад, ки мумкин аст бо Аллоҳ таъоло сурат бигирад. Ин намуд муносибат, рафтори ҳаром мебошад. Раво нест, ки бо Парвардигори илоҳу маъбудат чунин бошӣ. Пас ба соҳиби бало лозим аст, ки ба марҳалаи дувум бигузарад, навъи дуввум аз анвои муносибат ва рафтор бо Аллоҳ таъоло дар вақти балое расидан.
Шарҳ ва тавзеҳ:
Ин қисмати мавзуъ ба шадидтарин навъи норизоятӣ, яъне вокунишҳои ҷисмонӣ ба мисли задан ба рӯй ва даридани гиребон ишора мекунад. Дар он чӣ гуфта шуд, ин амалҳо на танҳо нишонаи заъф, балки як навъ "ҷанг бо Худо" маънидод шудаанд. Ин ташбеҳи сахт аз ҷониби Абу Масъуд (р) ҷиддияти гуноҳро нишон медиҳад.
Мавзуъ таъкид мекунад, ки Парвардигор молики ҳақиқии мост ва Ӯ ҳақ дорад дар мулки Худ тасарруф кунад. Чунин рафторҳои ҷоҳилона нишон медиҳад, ки инсон ҳанӯз маънои бандагиро дарк накардааст. Ин тарзи муомила бо Аллоҳ "ҳаром" эълон шудааст. Дар фарҷом, мавзуъ хонандаро даъват мекунад, ки аз ин марҳалаи хатарноки "хашм" гузашта, ба сӯи марҳалаҳои бартари маънавӣ, ки дар қисматҳои оянда зикр мешаванд, қадам гузорад.
БОБИ 3: Зинаҳои олии маънавӣ дар баробари бало
3.1. Навъи дуввум: Сабр — калиди аҷрҳои беҳисоб
Матн (Мақтаъи аввал):
Навъи дуввум: Муносибати дуввум ин аст, ки бо Аллоҳ таъоло, дар вақти балое расидан, бо сабр рафтору муносибат намоӣ. Агар қарор ба ин гирифтӣ, ки аз аҳли ин навъ мебошӣ, ки Аллоҳ таъолоро бо он муносибату рафтор менамоӣ, яъне аз аҳли сабр хоҳӣ буд, пас башорату хабари хуш барои ту бод. Дарвозаҳои ҳасанот дар пеши рӯи ту кушоиши ошкору равшане хоҳад шуд. Аллоҳи мутаъол мефамояд: “Ҳамоно сабркунандагон подошашонро пурра ва бе ҳисоб мегиранд”. Дар мавриди ин ибораи оят, ки: “Бе ҳисоб”, яке аз муфассирон мегӯяд: Барои онҳо подошашон на вазн карда мешавад ва на паймона карда мешавад, балки барои онҳо бардошта мешавад ба маънои бардоштан. То ҳаде, ки касоне ки ба онҳо бало нарасидааст, дар рӯзи қиёмат ҷои туро орзу мекунанд. Расулуллоҳ (с) мегӯяд: “Рӯзи қиёмат аҳли офият (касоне аз балоҳо дар амон монданд), вақте аҳли бало савобҳо дода мешаванд, дӯст медоранд, ки агар пӯстҳояшон бо миқрозҳо (қайчиҳо) бурида мешуд”. Лекин ба шарте, ки подошро аз Худованд умедвор бошӣ, ба ин сурат, ки танҳо барои Аллоҳ таъоло сабр карда бошӣ. На аз он ҷиҳат, ки дигар ихтиёру чорае нест, пас бояд сабр кард. На, бояд сабр кардан танҳо барои Аллоҳ таъоло бошад. Медонам, ки масъала осон нест, лекин барои Ӯ таъоло сабр кун.
Шарҳ ва тавзеҳ:
Дар ин қисмати мавзуъ зинаи аввалини рафтори писандида дар баробари мусибат, яъне "сабр" баён шудааст. Дар он чӣ гуфта шуд, фарқи калони миёни сабри имонӣ ва сабри маҷбурӣ шарҳ дода мешавад. Сабри воқеӣ он аст, ки инсон на аз ноилоҷӣ, балки бо умеди подоши илоҳӣ ва барои ризоияти Парвардигор дарди худро таҳаммул кунад.
Мавзуъ ба як ҳақиқати такондиҳанда ишора мекунад: аҷри сабр "беҳисоб" аст. Ин ба он маъност, ки тарозуҳои маъмулии қиёмат барои чен кардани савоби сабркунандагон кифоя намекунанд. Дар он чӣ гуфта шуд, зикр мегардад, ки ҳатто шахсоне, ки дар дунё зиндагии осуда доштанд, дар охират бо дидани мақоми сабркунандагон орзу мекунанд, ки кош онҳо ҳам дар дунё дучори сахтиҳо мешуданд. Ин нукта ба инсон қувват мебахшад, то ба мусибат на ҳамчун бадбахтӣ, балки ҳамчун як фурсати тиллоӣ барои хазинаи охираташ назар кунад.
3.2. Навъи сеюм: Ризо — мақоми дӯстдорони ҳақиқӣ
Матн (Мақтаъи дуюм):
Сабр монанди номаш аст, маззааш талх аст,
Лекин оқибатҳои он аз асал дида ширинтар аст.
Мартабаи аз ин ҳам олитаре вуҷуд дорад. Сабр кардем, чӣ чизи дигаре метавонад аз сабр болотар бошад? Муносибату рафторе бо Аллоҳ таъоло вуҷуд дорад, ки аз сабр дида болотар ва олитар аст. Он ризоят аст. Ба мусибатат розӣ бошӣ. Нафари дувум, ки дар баробари бало сабркунанда буд, бадбин ҳам буд, валекин ӯ сабркунанда буд. Аммо ин дӯсти мо, чизи дигарро эҳсос мекунад. Ӯ аз Аллоҳ таъоло розӣ аст. На танҳо ин ки сабркунанда аст, балки комилан розӣ низ мебошад.
Шарҳ ва тавзеҳ:
Дар ин бахш, мавзуъ моро ба зинаи болотар аз сабр, яъне "мақоми ризо" мебарад. Дар он чӣ гуфта шуд, фарқи нозуки миёни сабр ва ризо нишон дода шудааст. Сабркунанда дардро эҳсос мекунад ва шояд дар ботинаш онро намеписандад, вале худро аз шикоят ва хашм бозмедорад. Аммо шахси розӣ касест, ки қалбаш дар баробари тақдири илоҳӣ ором аст ва ҳеҷ гуна эътирози ботинӣ надорад.
Мавзуъ таъкид мекунад, ки ризоят нишонаи муҳаббати комил ба Холиқ аст. Инсон вақте ба ҳаким будани Парвардигораш боварии комил дорад, медонад, ки ҳар чӣ аз ҷониби Ӯ меояд, хайр аст, ҳатто агар дар зоҳир талх бошад. Дар он чӣ гуфта шуд, ризоят ҳамчун қуллаи муомилаи банда бо Аллоҳ муаррифӣ мешавад, ки дар он изтироб ҷои худро ба суботу оромии комил медиҳад.
3.3. Муаммои дард ва ризоят
Матн (Мақтаъи сеюм):
Шояд касе бигӯяд, ки чигуна ризомандиро эҳсос мекунад дар ҳоле ки ӯ дарду ранҷ мебарад? Ба ӯ мусибат мерасад ва ӯ розӣ мебошад? Оё мумкин аст, ки дарду алам ва ризомандӣ бо ҳам ҷамъ шаванд? Оре, мумкин аст. Оё намебинӣ, ки бемор як доруи талхро мехарад ва онро менӯшад ва ӯ ба он розӣ аст? Бо вуҷуди он ки он талх аст. Сӯзандору чизест, ки аз он дардро эҳсос мекунад, вале ӯ ба он розӣ аст. То ҳаде, ки бо гаронтарин арзиш он доруи талхро мехарад. Ту бо бало ингуна бош. Пас агар ту аз Парвардигорат розӣ шудӣ, шукр бар Аллоҳ. Ман ба ту хабари хӯш медиҳам. Ӯ ҳам аз ту розӣ мешавад. Расулуллоҳ (с) гуфтанд: “Касе розӣ шуд, пас барои ӯст ризоят”. Ин муносибат ва рафтори шахси сеюм аст. Ин муносибату рафтори пешрафтатар ва олӣ аст, ки мумкин дар миёни ту ва Аллоҳ таъоло ингуна муносибат бошад.
Шарҳ ва тавзеҳ:
Ин қисмати мавзуъ ба як суоли муҳими равонӣ ҷавоб медиҳад: чӣ гуна метавон дар айни дарду ранҷ розӣ буд? Дар он чӣ гуфта шуд, мисоли бисёр содда ва мантиқии "доруи талх" ва "сӯзандору" истифода шудааст. Тавре ки инсон дарди сӯзанро барои шифо ёфтан бо камоли майл қабул мекунад, муъмини розӣ низ балоро ҳамчун як "муолиҷаи илоҳӣ" барои рӯҳи худ мепазирад.
Нуктаи марказии ин бахш ин аст, ки натиҷаи ризояти банда — ризояти Худованд аст. Дар он чӣ гуфта шуд, ин муомилаи дутарафа баён мегардад: агар ту ба тақдири Ӯ розӣ бошӣ, Ӯ низ аз ту розӣ хоҳад шуд. Ин бузургтарин дастовардест, ки инсон метавонад дар зиндагии дунё ва охират ба он ноил гардад. Ин рафтор "муносибати пешрафта" номида шудааст, зеро он аз иродаи қавӣ ва маърифати баланди илоҳӣ сарчашма мегирад.
БОБИ 4: Қуллаи баландтарини муомила – Мақоми Шукр
4.1. Навъи чорум: Хурсандӣ ва шукрона дар лаҳзаи мусибат
Матн (Мақтаъи аввал):
Агар хоста бошӣ, ки дар муносибат ва рафтор намуданат бо Аллоҳ таъоло бештар дараҷаи олитареро дарёбӣ, ин ҳам имкон дорад. Оё аз ин ҳам бештар? Оре, аз ин ҳам бештар. Оё намехоҳӣ, ки дар баландтарин қулла бошӣ? Қуллаи баландтарини муносибат ва рафтор бо Аллоҳ таъоло дар вақти бало ва мусибат? Оре, беҳтарин чизе, ки ҳангоми бало ва мусибат метавонӣ анҷом диҳӣ, аз навъи чаҳорум будан аст. Ин навъи аз мардумон чунин аст, ки агар балову мусибате ба ӯ расид, шукрона мегӯяд. Шукр мегӯяд? Оре, ӯ ба ин бало хурсанд мешавад, ҳамду шукр ба Аллоҳ таъоло мегӯяд. Расулуллоҳ (с) гуфтанд: “Яке аз онҳо ба бало (мусибат) ниҳоят сахт хурсандтар мешуд, аз яке аз шумо ба як бахшише (неъмате), ки дода мешавад”. Чигунае, ки ба шумо чизе дода шавад хурсанд мешавед, онҳо дар вақти расидани бало аз он дида хурсандтар мешуданд.
Шарҳ ва тавзеҳ:
Ин қисмати мавзуъ моро бо олитарин зинаи имон ва маърифат шинос мекунад. Дар он чӣ гуфта шуд, сухан дар бораи ҳолате меравад, ки инсон на танҳо балоро таҳаммул мекунад, балки ба он ҳамчун як ҳадяи илоҳӣ менигарад. Ин мақом танҳо ба хоссини бандагони Худо муяссар мешавад, ки муҳаббати онҳо ба Парвардигор аз ҳар гуна дарди ҷисмонӣ ва моддӣ болотар аст.
Мавзуъ бо истинод ба ҳадиси набавӣ таъкид мекунад, ки бузургони дин дар баробари мусибат ҳамон гуна шодмонӣ мекарданд, ки одамони оддӣ дар лаҳзаи гирифтани неъмат ва сарват шод мешаванд. Ин аз он сабаб аст, ки онҳо ба ҳақиқати оятҳои илоҳӣ бовар доранд ва медонанд, ки ин мусибат воситаи наздикшавии онҳо ба Маъбуди ҳақиқӣ аст. Дар он чӣ гуфта шуд, маълум мегардад, ки дар ин қулла дард ба лаззати маънавӣ мубаддал мешавад.
4.2. Чаро банда ба бало шукр мекунад?
Матн (Мақтаъи дуюм):
На ҳар касе метавонад ба ин марҳала ва мақом бирасад. Ӯ хурсанд мешавад, валекин ӯ медонад, ки ҳасаноту подошаш зиёд мешавад, аз ин ҷиҳат хурсанд мешавад. Ва гуноҳонаш бахшида мешаванд, аз ин ҷиҳат аст, ки хурсанд мешавад. Медонад, ки ин тақдироти Арҳамарроҳимин (Раҳмкунандатарини раҳмкунандаҳо) аст, ки Ӯ таъоло аз худаш дида ба ӯ бораҳмтар аст, пас медонад, ки он чӣ барояш тақдир намудааст аз бало, барояш беҳтар аст, пас хурсанд мешавад. Чигуна? Ман намедонам. Лекин он хайр аст. Хурсанд мешавад. Медонад, ки ин мусибат аз дигар мусибатҳо дида осонтар аст. Осонтар аз оне, ки мумкин аст сахттар мебуд. Ба дигаре мусибати сахттаре расидааст, вале ба ӯ нарасидааст, пас аз ин ҳам хурсанд мешавад.
Шарҳ ва тавзеҳ:
Дар ин бахш, мавзуъ сабабҳои ин хурсандии аҷибро шарҳ медиҳад. Дар он чӣ гуфта шуд, се омили асосӣ зикр мегардад:
1. Афзун шудани подош: Банда медонад, ки савоби ин дард дар тарозуи охираташ хеле вазнин хоҳад буд.
2. Покшавӣ аз гуноҳон: Мусибат монанди оташест, ки наҷосати гуноҳро аз рӯҳ дур мекунад.
3. Боварӣ ба раҳмати Илоҳӣ: Банда итминон дорад, ки Аллоҳ таъоло аз волидайни ӯ ҳам меҳрубонтар аст ва ҳаргиз бадии бандаашро намехоҳад.
Мавзуъ ба як нуктаи бисёр латиф ишора мекунад: "шукр бар мусибати сабуктар". Муъмин дар ҳар бало мебинад, ки метавонист аз ин ҳам бадтар шавад. Агар молаш рафта бошад, шукр мекунад, ки ҷонаш саломат аст; агар саломатиаш осеб дида бошад, шукр мекунад, ки имонаш осеб надидааст. Ин дидгоҳ инсонро ҳамеша дар ҳолати ризо ва шукр нигоҳ медорад.
4.3. Намунаи амалӣ ва хулосаи чор навъи муомила
Матн (Мақтаъи сеюм):
Нафаре мегӯяд: Яке аз солеҳонро дидам, бар дасташ ҷароҳате расида буд. Ба ӯ гуфтам: Оё шикоят намекунӣ? Оё дардро эҳсос намекунӣ? Гуфт: Ба ман бигӯ, агар дар рӯям мебуд? Ба ман бигӯ агар дар забонам мебуд? Ба ман бигӯ агар дар чашмам мебуд. Ин инсон мегӯяд: Пайваста ба ман гуфтан гирифт: Ба ман бигӯ.. ба ман бигӯ..., то ҳаде, ки гумон кардам, ки ин ҷароҳат беҳтарин неъмате аст, ки ба ӯ дода шудааст. Ин шукр кардан аст, ва як мартабаи олӣ ва пешрафтатаре аст. Оне, ки дар ин ҳалқа зикр намудамон чор навъи муносибат ва рафтор бо Аллоҳ таъоло аст, мумкин аст вақте балое ба сарат омад, яке аз онҳоро ихтиёр намоӣ. Ва ин чор навъ инҳо мебошанд:
1. Мумкин бо Аллоҳ таъоло бо хашму ғазаб муносибат намоӣ.
2. Ё бо Аллоҳ таъоло бо сабр кардан муносибату рафтор намоӣ.
3. Ё бо Аллоҳ таъоло бо ризомандӣ муносибату рафтор намоӣ.
4. Ё бо Аллоҳ таъоло бо шукрона намудан муносибат намоӣ.
Аз Аллоҳи зулҷалол талаб менамоем, ки аз ҳамаи мусалмонҳо балоҳоро бардошта бигардонад. Аллоҳро талаб менамоем, ки аз мо ва шумо розӣ бошад ва барои мо ва шумо мағфират намояд. Ва-л-ҳамдули-л-лоҳи рабби-л-ъоламин.
Шарҳ ва тавзеҳ:
Мавзуъ бо як қиссаи ибратомӯз дар бораи шахси солеҳе, ки ҷароҳати дасташро неъмат медонист, ҷамъбаст мешавад. Дар он чӣ гуфта шуд, мо мебинем, ки чӣ гуна муъмини воқеӣ ҳатто дар бало ҷанбаи мусбатро пайдо мекунад. Ӯ ба ҷои он ки ба узви зарардида нигарад, ба узвҳои солим менигарад ва шукр мекунад.
Дар фарҷом, мавзуъ тамоми чор навъи муомиларо ҷамъбаст мекунад. Хонанда ё шунаванда дар назди интихоб қарор мегирад. Роҳи аввал (хашм) роҳи маҳрумият ва гуноҳ аст. Роҳи дуюм (сабр) вазифаи ҳар як муъмин аст. Роҳи сеюм ва чорум (ризо ва шукр) бошад, роҳи хосшудагон ва маҳбубони Илоҳист. Дуои хатмии ин бахш нишон медиҳад, ки ҳадафи асосии ин ҳама озмоишҳо расидан ба мағфират ва ризоияти Парвардигори оламиён аст.
ХУЛОСА ВА ПАНДУ АНДАРЗҲО
1. Хулосаи мавзуъ
Дар он чӣ гуфта шуд, равшан гардид, ки бало ва мусибат дар зиндагии муъмин тасодуфӣ нест. Ин як василаи имтиҳон ва роҳе барои наздик шудан ба Парвардигор аст. Муомилаи инсон бо Аллоҳ дар лаҳзаҳои сахтӣ нишондиҳандаи ҳақиқати имони ӯст. Мо аз хашм, ки инсонро ба гуноҳ мебарад, оғоз карда, ба қуллаи шукр расидем, ки дар он дард ба лаззати маънавӣ табдил меёбад.
2. Панду андарзҳои ва ҳикматҳо
· Мусибат ҷазо нест: Ҳаргиз гумон макун, ки бало танҳо барои ҷазо аст. Паёмбарон, ки маҳбубтарин бандагони Худо буданд, бештар аз ҳама зери бало буданд. Бало нишонаи таваҷҷуҳи Илоҳӣ аст.
· Дарди муваққатӣ, аҷри ҷовидонӣ: Талхии мусибат чанд рӯзе мегузарад, вале подоши он дар номаи аъмол то абад боқӣ мемонад.
· Шикоятро ба назди Холиқ бар: Шикоят ба махлуқ заъф аст, аммо нолиш ба назди Аллоҳ (чунон ки ҳазрати Яъқуб (а) кард) айб нест, балки ниёиш аст.
· Ба поён нигоҳ кун: Дар умури дунё ҳамеша ба касоне нигоҳ кун, ки мусибаташон аз ту вазнинтар аст, то шукри он чиро дорӣ, ба ҷо оварӣ.
3. Татбиқи амалӣ: Чӣ бояд кард?
Агар имрӯз ё фардо бо мусибате рӯ ба рӯ шудӣ, ин қадамҳоро иҷро кун:
1. Лаҳзаи аввал (Сабри аввалин): Расулуллоҳ (с) фармуданд: "Сабр дар зарбаи аввал аст". Кӯшиш кун, ки дар соатҳои аввали мусибат забонатро аз шикоят ва қалбатро аз хашм нигоҳ дорӣ.
2. Калимаи истирҷоъ: Дарҳол бигӯ: "Инно лиллоҳи ва инно илайҳи роҷиъун" (Мо аз Аллоҳем ва ба сӯи Ӯ бармегардем). Ин калима эътирофи моликияти Аллоҳ аст.
3. Таҳлили ҳолат: Аз худ бипурс: "Ман ҳоло дар кадом гурӯҳ ҳастам? Хашм, сабр, ризо ё шукр?". Кӯшиш кун, ки ҳадди ақал дар мақоми Сабр бошаӣ ва ҳадаф бигзор, ки ба мақоми Ризо бирасӣ.
4. Дуои ҷуброн: Бигӯ: "Аллоҳумма-ҷурнӣ фӣ мусибатӣ вахлуф лӣ хайран минҳо" (Парвардигоро, маро дар ин мусибатам аҷр деҳ ва беҳтар аз онро бароям ҷойгузин кун).
5. Шукр бар неъматҳои боқимонда: Рӯйхати чизҳоеро, ки ҳоло ҳам дорӣ (имон, ақл, аъзои дигари бадан), ба ёд биёр ва барои онҳо "Алҳамдулиллоҳ" бигӯ.
ТАВСИФИ АҲОДИС ВА ОЁТ
Барои комил шудани китоб, дар ин ҷо сарчашмаҳои асосии дар мақола зикршударо ҷамъоварӣ намудем:
1. Ояти Қуръонӣ (Сураи Зумар, ояти 10):
1. Матн: "إِنَّمَا يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُم بِغَيْرِ حِسَابٍ"
2. Тарҷума: "Ҳамоно сабркунандагон подошашонро пурра ва бе ҳисоб мегиранд".
2. Ҳадиси Набавӣ (Ривояти Тирмизӣ):
0. Мазмун: "Ҳамоно Аллоҳ агар қавмеро дӯст дошт, онҳоро ибтило мекунад. Пас касе розӣ шуд, барои ӯст ризомандӣ ва касе хашм намуд, барои он хашм аст".
3. Ҳадиси Набавӣ (Дар бораи хурсандӣ аз бало):
0. Мазмун: "Яке аз онҳо (солеҳони гузашта) ба бало хурсандтар мешуд, нисбат ба он ки шумо ба неъмат хурсанд мешавед".
Хатми мақола:
Ин мақола ва шарҳи он барои ҳар як мусалмонест, ки мехоҳад робитаи худро бо Парвардигораш дар лаҳзаҳои тӯфонӣ устувор нигоҳ дорад. Умедворем, ки ин сатрҳо боиси оромиши қалбҳо ва болоравии дараҷаҳои имонии мову шумо мегардад.
Ва охиру даъвоно ани-л-ҳамдулилоҳи рабби-л-ъоламин!