НИГОҲИ НАВЕ БА СИРАТИ РАСУЛУЛЛОҲ (С)
Сирати Паёмбар ﷺ танҳо таърих нест, балки манҳаҷи зиндагӣ аст. Дар ин мақола мо меомӯзем, ки чӣ гуна бо "Фиқҳи авлавиятҳо" ва "Ҳақиқати бандагӣ" ҳар як лаҳзаи ҳаёти оилавӣ — аз хидмати волидайн то тарбияи фарзандро — ба ибодати огоҳона ва сармояи охират табдил диҳем.
Муқаддима
Сирати Набавӣ: аз хазинаи хотира то меҳроби ибодат (Роҳнамо барои хоҳарон)
Эй бародарону хоҳарони гиромӣ,
Қироати мо аз сирати Набавӣ ﷺ набояд танҳо ба ҷамъоварии маълумот, ҳифзи санаҳо ва нақли воқеаҳои таърихӣ маҳдуд гардад. Сират барои он наомадааст, ки танҳо дар зеҳнҳо нигоҳ дошта шавад, балки омадааст, то эътиқод созад, қалбҳоро ба ҳаракат дарорад ва рафторҳоро ислоҳ намояд.
Ҳадаф ин аст, ки сирати Паёмбар ﷺ аз як дониши хушки меросӣ ба як ибодати огоҳона табдил ёбад; ибодате, ки моро аз одат ба ихлос, аз тақлид ба шуур ва аз зоҳирбинӣ ба бандагии ҳақиқӣ мебарад. Сират танҳо қиссаи гузашта нест, балки манҳаҷи зиндагӣ аст; дастурамале, ки авлавиятҳои моро муайян мекунад ва ба мо меомӯзад, ки чӣ гуна бо мардум бо рӯҳи нубувват муомила кунем, на бо одатҳои ҷомеа.
Ҳар гоҳ ин фаҳмиш дар қалб зинда шуд, ҳар муносибати инсонӣ — дар хона, дар оила ва дар ҷомеа — метавонад ба ибодати холис барои Аллоҳ таъоло табдил ёбад.
Чун мухотаби ин мақола хоҳарони азиз мебошанд, зарур аст таваҷҷуҳи худро ба ин паҳлуи мавзуъ равона кунем: Хоҳари мусалмон чӣ гуна метавонад аз Сирати Расулуллоҳ (с) ибрат гирифта, онро дар ҳаёти худ дуруст татбиқ намояд?
Пояҳои тарбияи Набавӣ
Тарбияе, ки Паёмбар (с) барои уммат пешниҳод намудаанд, дар заминаи ҳадафҳои олӣ ва пажӯҳишҳои муосири тарбиявӣ, бар ду рукни асосӣ устувор аст:
1. «Фиқҳи авлавиятҳо» (Донистани он ки кадом кор дар назди Худо муҳимтар аст).
2. «Ҳақиқати бандагӣ» (Дарк намудани он ки ҳар як амали мо бояд барои розигии Офаридгор бошад).
Бо ин дидгоҳ, муносибат бо аҳли оила дигар на як «вазифаи сангини иҷтимоӣ», балки ба як «шоҳроҳи расидан ба биҳишт» мубаддал мегардад.
Чун қисми зиёди вақти хоҳари мусалмон дар доираи оила бо падару модар, ҳамсар, фарзандон ва бародару хоҳарон мегузарад, бисёр муҳим аст, ки бидонад чӣ гуна ин лаҳзаҳоро ба ибодат табдил диҳад. Дастуроти Набавӣ ба мо меомӯзонанд, ки чӣ гуна бо ин афрод муомила кунем, то умри мо беҳуда нагузарад:
1. Падару модар: Калиди ҷаннат
Дар назди хоҳари мусалмон хизмати волидайн на танҳо як вазифаи фарзандӣ, балки роҳи мустақими расидан ба ризоияти Аллоҳ аст.
· Тавсияи Набавӣ: Паёмбар (с) некӣ ба волидайнро аз ҷиҳоди ихтиёрӣ болотар гузоштаанд.
· Татбиқ: Ҳар як табассум ва кӯмаке, ки ба онҳо мекунед, "одат" нест, балки "ибодати огоҳона" аст.
2. Ҳамсар: Паймони устувор
Муносибат бо ҳамсар набояд ба як майдони "ҷанги ҳуқуқҳо" табдил ёбад.
· Тавсияи Набавӣ: Ризоияти шавҳар ва ҳифзи иффат роҳи ворид шудан ба ҳашт дари ҷаннат аст.
· Татбиқ: Шавҳар "либоси" шумост. Ҳифзи асрори ӯ ва нигоҳ доштани эҳтиромаш дар назди дигарон ибодатест, ки оромиши хонаводаро кафолат медиҳад.
3. Фарзандон: Амонат ва сохтани оянда
Тарбияи фарзанд на фақат хӯроку пӯшок додан, балки парвариши як инсони солеҳ аст.
· Тавсияи Набавӣ: Меҳрубонӣ ба фарзанд ва тарбияи хуби онҳо сипаре аз оташи дӯзах аст.
· Татбиқ: Ҳар лаҳзае, ки барои омӯхтани ахлоқи ҳамида ба кӯдаконатон сарф мекунед, як сармоягузории ҷовидона аст.
4. Бародарон ва хоҳарон: Пайванди Раҳмонӣ
Нигоҳ доштани робитаи нек бо бародару хоҳар баракати умрро зиёд мекунад.
· Тавсияи Набавӣ: Силаи раҳм (пайванди хешовандӣ) боиси фарохии рӯзӣ ва дарозии умр мегардад.
· Татбиқ: Хабаргирӣ ва кӯмак ба онҳо "таомули иҷтимоӣ" нест, балки ибодатест, ки шуморо ба Арши Илоҳӣ пайванд медиҳад.
Падару модар
Ибодат: Ҷиҳод ва дарёфти ҷаннат дар назди волидайн
Расули Худо ﷺ некӣ ба падару модарро танҳо як қарзи ахлоқӣ ё посух ба заҳматҳои онҳо қарор надоданд, балки онро аз бисёре аз ибодатҳои нафлӣ ва ҳатто аз ҷиҳоде, ки фарз нест, муқаддам донистанд.
Марде ба назди Паёмбар ﷺ омад ва иҷозаи рафтан ба ҷиҳод хост. Паёмбар ﷺ аз ӯ пурсиданд:
«Оё падару модарат зиндаанд?»
Гуфт: Бале.
Фармуданд:
«Пас дар хизмати онҳо ҷиҳод кун»
(Бухорӣ ва Муслим).
Ин ҳадис меъёрҳоро дигар мекунад: гоҳе бузургтарин ҷиҳод на дар майдони набард, балки дар сабр кардан бар хастагӣ, хидмат, сухани нарм ва таҳаммули падару модар аст.
Ҳамчунин, қиссаи он марди яманиро бубинед, ки барои ҳиҷрат назди Паёмбар ﷺ омад, дар ҳоле ки падару модарашро гирён гузошта буд. Паёмбар ﷺ фармуданд:
«Ба назди онҳо баргард ва ҳамон гуна ки онҳоро гирёндӣ, хандон кун»
(Абудовуд, саҳеҳ).
Ибрат
Агар рӯзе хидмати падару модар бароят вазнин намуд, бидон, ки ту дар сафҳаи ҷиҳод қарор дорӣ. Ва ҳар табассуме, ки бар лабони онҳо менишонӣ, метавонад ҳиҷрате мақбул ба сӯйи Аллоҳ бошад.
Шавҳар
Ибодат: Паймони устувор ва либоси пӯшанда
Сирати Паёмбар ﷺ умматро чунин тарбия кард, ки ризоияти шавҳарро ба оромиши равонӣ ва подоши ухравӣ пайванд дод. Қуръони Карим ин робитаро бо таъбири амиқ ва латиф ба «либос» ташбеҳ мекунад:
«Онҳо либоси шумоянд ва шумо либоси онҳоед»
Паёмбар ﷺ фармуданд:
«Агар зан намозҳои панҷгонаашро бигузорад, Рамазонро рӯза дорад, иффати худро ҳифз кунад ва аз шавҳараш итоат намояд, ба ӯ гуфта мешавад: аз ҳар дари ҷаннат, ки мехоҳӣ, ворид шав». (Аҳмад).
Фаҳмиши амиқ: маънои «либос»
Либос айбро мепӯшонад, гармӣ медиҳад ва зебоӣ меафзояд. Пас шавҳар ва зан бояд пӯшонандаи айби якдигар, ҳофизи сирр ва такягоҳи обрӯ бошанд. Барои ҳамин, фош кардани айби шавҳар, паст задани ӯ дар назди дигарон ё даридани пардаи шарафаш, мухолифи рӯҳи ин паймон аст.
Масъулияти аҳли оила
Падару модар ва бародарону хоҳароне, ки ба шикояти зан алайҳи шавҳараш бо ғайбат ва таҳқир гӯш медиҳанд, нохудогоҳ ба шикастани «паймони устувор» кумак мекунанд. Наздикони ҳақиқӣ онҳое ҳастанд, ки занро ба ҳифзи обрӯи шавҳар, сабр ва ҳикмат даъват мекунанд.
Ибрат
Муомила бо шавҳар майдони «ҷанги ҳуқуқҳо» нест; он меҳроби ибодат аст. Ҳамон гуна ки дар меҳроб бо намоз ба Аллоҳ наздик мешавӣ, бо ахлоқи нек ва ҳифзи каромати шавҳар низ ба Ӯ наздик мегардӣ. Ризоияти шавҳар метавонад кӯтоҳтарин роҳ ба сӯйи ҳашт дарвозаи ҷаннат бошад.
Фарзандон
Ибодат: Амонат ва одамсозӣ
Паёмбар ﷺ ба мо омӯхтанд, ки тарбияи фарзандон танҳо вазифаи иҷтимоӣ нест, балки амонати илоҳӣ ва сипаре дар баробари оташи дӯзах аст.
Фармуданд:
«Ҳар кадоми шумо чӯпон (сарпараст, нигаҳбон) аст ва ҳар кадоме аз шумо дар бораи зердастони худ масъул мебошад… .. Ва зан дар хонаи шавҳараш чӯпон (сарпараст, нигаҳбон) аст ва дар мавриди зердастонаш (фарзандон ва умури хона) масъул мебошад». (Муттафақун алайҳ).
Қиссаи он зане, ки як хурморо байни ду духтараш тақсим кард, ба мо мефаҳмонад, ки фидокорӣ, ҳатто дар хурдтарин чизҳо, назди Аллоҳ чӣ қадр бузург аст.
Ибрат
Тарбияи фарзанд танҳо хастагии ҷисм нест; он зиреҳе аз оташ аст. Ҳар луқма, ҳар сухан ва ҳар ахлоқе, ки мекорӣ, сармоягузории ҷовидона барои дунё ва охират аст.
Бародарон ва хоҳарон
Ибодат: Силаи раҳм, ки ба Арш пайваст аст
Дар сирати Набавӣ ﷺ бародарону хоҳарон идомаи вуҷуди инсонанд. Силаи раҳм бо онҳо боиси баракат дар умр ва фарохии ризқ мегардад.
Паёмбар ﷺ фармуданд:
«Ҳар кас дӯст дорад, ки рӯзиаш фарох гардад ва умраш тӯлонӣ шавад, пас силаи раҳм кунад». (Бухорӣ ва Муслим).
Қиссаи Зайнаб, ҳамсари Абдуллоҳ ибни Масъуд, нишон медиҳад, ки некӣ ба хешованд ду подош дорад: савоби садақа ва савоби хешутаборӣ.
Ибрат
Некӣ ба бародарон ва хоҳарон танҳо одоби иҷтимоӣ нест; он калиди баракат, пайванди рӯҳ бо Раҳмон ва ибодатест, ки инсонро боло мебарад.
Хулосаи умумӣ (маънавӣ)
Сирати Набавӣ ﷺ ба мо меомӯзад, ки зиндагии ҳаррӯза — агар бо нияти дуруст ва ахлоқи набавӣ бошад — метавонад ба ибодати комил табдил ёбад:
дар хизмати падару модар,
дар муомила бо ҳамсар,
дар тарбияи фарзанд,
ва дар робита бо хешовандон.
Ин аст роҳе, ки хонаҳоро ба меҳроб, ва зиндагиро ба бандагии зинда табдил медиҳад.