ҚУРЪОН НУР ВА РАҲНАМОИ БЕҲТАРИНҲО
ҚУРЪОН НУР ВА РАҲНАМОИ БЕҲТАРИНҲО
Featured

ФАСЛИ СЕЮМ: ОҒОЗИ САФАРИ БУЗУРГ: Нахустин қадамҳои Имом Бухорӣ дар талаби ҳадис

ФАСЛИ СЕЮМ:

ОҒОЗИ САФАРИ БУЗУРГ:

Нахустин қадамҳои Имом Бухорӣ дар талаби ҳадис

🎯 МУҚАДДИМАИ ФАСЛ

            Бузургӣ як тасодуф нест ва кашфи истеъдодҳо дар замини роҳат сурат намегирад ва дар шароити хобу осоиш ва танбалӣ кашф ва рушд намекунанд. Чуноне ки деҳқон наметавонад дар замини сахту нармкарданашуда бе заҳмат ҳосили хуб ба даст орад, инсон ҳам дар «минтақаи роҳат»— яъне бидуни сафар, гуруснагӣ, дарсхонӣ ва таҳаммули сахтиҳо ба бузургӣ намерасад. Вақте ки заминаҳои имонӣ ва ахлоқӣ дар вуҷуди Имом Бухорӣ (раҳ) шакл гирифтанд, замон ва макон барои ҳиммати баланди ӯ тангӣ намуд. Ин фасл достони канда шудани як ҷавон аз муҳити ошно ва парвози ӯ ба сӯи уфуқҳои нави илм аст. Мо шоҳиди он мешавем, ки чӣ гуна як навраси ятим, танҳо бо такя ба Аллоҳ ва бо як дафтару қалам, ба бузургтарин марказҳои илмии он давр (аз Маккаву Мадина то Бағдоду Миср) такони нав бахшида, уламоро ба ҳайрат меорад.

 ❓ СУОЛҲОИ МЕҲВАРӢ, КИ ИН ФАСЛ БА ОНҲО ПОСУХ МЕДИҲАД:

  1. Чӣ гуна ҳушёрии зеҳнӣ, истеъдод ва дақиқкории Имом Бухорӣ дар наврасӣ устодони ӯро ба ҳайрат овард?
  2. Нуқтаи гардиши бузурге, ки Бухориро аз як олими маҳаллӣ ба як шахсияти ҷаҳонӣ табдил дод, кадом буд?
  3. Имом Бухорӣ дар роҳи талаби илм бо кадом машаққатҳои ҷисмонӣ ва равонӣ рӯбарӯ шуд ва чӣ гуна бар онҳо ғолиб омад?
  4. (Мавзуъро аз инҷо метавонед гӯш намоед)

 

Агар фасли дувум сирри тарбияи Имоми бузургро дар хонадони тақво ва дуои модар ошкор карда бошад, пас ин фасл ба як саволи муҳим дигаре посух медиҳад, ки он:

Ҷавоне, ки дар Бухоро ба воя расид, чӣ гуна сафари ҳақиқии худро оғоз кард ва аз як кӯдаки маҳаллӣ ба як сайёҳ ва раҳнамои илми ҷаҳонӣ мубаддал гашт?

Ин марҳалаест, ки онро на роҳат ва осоиш, балки сафарҳои дур, таҳаммули хастагиҳо ва вохӯриҳо бо устодони бузург сохтаанд. Муҳаббати ӯ ба ҳадис танҳо як дарсхонии оддӣ набуд, балки ба тамоми ҳаёту ҳастии ӯ табдил ёфта буд.

📜 Қиссаи аввал: Иштиёқи барвақт ва ҳушёрии фавқулода

Имом Бухорӣ ҳанӯз дар синни кӯдакӣ ба маҷлисҳои ҳадисхонии шаҳри худ ҳозир мешуд. Ӯ на танҳо ҳадисҳоро гӯш мекард, балки онҳоро комилан ҳифз намуда, занҷираи ровиён ва матнро дақиқ месанҷид.

Рӯзе дар яке аз маҷлисҳо, устоди ӯ ҳадисеро нақл кард, ки дар санади (номҳои ровиёни) он тақдим ва таъхир (пешу қафо гузоштан) вуҷуд дошт. Шайх Дохилӣ, ҳадисеро нақл карда, дар занҷираи ровиён гуфт: "Суфён, аз Абӯзубайр, аз Иброҳим...". Бухории 11-сола бо риояи адаби комил гуфт: "Эй устод, Абӯзубайр аз Иброҳим ривоят накардааст. Ба нусхаи аслии худатон назар кунед". Устод пас аз санҷиш дид, ки шогирди хурдсол рост мегӯяд ва занҷираи саҳеҳ "Зубайр ибни Адӣ" аст. Ӯ қаламро гирифта, китобашро ислоҳ кард ва заковати истеъдоди ин кӯдакро ситоиш намуд. Ин воқеа боис шуд, ки уламои Бухоро дарк кунанд, ки ин тифл як толиби илми оддӣ нест, балки посбони ояндаи суннати Паёмбар (с) хоҳад буд.

Таҳлили равонӣ ва илмии ин мақтаъ: Ин қисса собит мекунад, ки Имом Бухорӣ дорои "зеҳни низомманд ва таҳлилӣ" (Analytical Mind) буд. Бисёре аз кӯдакон танҳо қувваи ҳифз (гӯш кардану ёд гирифтан) доранд, вале Бухорӣ илмро дар зеҳни худ "категориябандӣ" ва "арзёбӣ" мекард.

Дарси устодӣ: Фурӯтании Шайх Дохилӣ нишон медиҳад, ки дар илми ҳақиқӣ иззати нафси козиб ва такаббур ҷой надорад. Қабули ҳақиқат аз забони як кӯдаки 11-сола нишонаи адолати илмии уламои раббонӣ аст.

Қоидаи илмӣ: Омӯзиш ва бузургӣ танҳо бо ёд кардан оғоз намешавад, балки он ба «диққати баланд, фаҳмиши амиқ ва ҳушёрӣ» ниёз дорад.

 

Қиссаи дувум: Ҳиҷрат ба сӯи маркази ҷаҳон

Имом Бухорӣ ҳанӯз дар ибтидои ҳаёти худ дар шаҳри Бухоро тамоми донишҳои мавҷудаи муҳаддисони маҳаллиро аз худ кард. Ӯ дар синни 16-солагӣ китобҳои олимони бузурге чун Ибни Муборак ва Вакӣъ ибни Ҷарроҳро комилан ҳифз намуд ва фиқҳи асҳобро хуб омӯхт. Аммо рӯҳи илмҷӯи ӯ бо ин маҳдуд намешуд.

Дар соли 210 ҳиҷрӣ, Имоми Бухории ҷавон ҳамроҳи модари солеҳа ва бародари калониаш Аҳмад, ба мақсади адои фаризаи Ҳаҷ ба сӯи Маккаи Мукаррама равон шуд. Ин сафар танҳо як зиёрати оддӣ набуд, балки қадами аввалин ба сӯи уфуқҳои нави илмӣ ба шумор мерафт. Пас аз анҷоми маросими Ҳаҷ, вақте ки мавсими бозгашт фаро расид, бародараш Аҳмад тасмим гирифт, ки ҳамроҳи модар ба Бухоро баргардад. Аммо Имом Бухории ҷавон, ки дар қалбаш шӯълаи бепоёни илми Паёмбар (с) фурӯзон буд, дар назди модараш истода, хоҳиш кард, ки ба ӯ иҷозати мондан дар Муҷовирати Ҳарам (зиндагӣ ва омӯзиш дар Макка)-ро диҳад.

Модари устувор ва дурандеши ӯ, ки сирри заковати фарзандашро медонист, бо қалби лабрез аз дуо ба ин хоҳиш розӣ шуд. Ӯ писари навраси худро дар ғурбат, дар шаҳре дур аз ватан, танҳо ба умеди Аллоҳ гузошт.

Дар Макка ӯ танҳо як зоири оддӣ набуд; ӯ пайваста дар ҳалқаҳои дарсии олимони сатҳи ҷаҳонӣ менишаст, ривоятҳоро муқоиса мекард ва аҳодисро бо дақиқкории бениҳоят баланд менавишт. Ин ҳиҷрат Бухориро аз як донишҷӯи маҳаллӣ ба донишномаи байналмилалӣ табдил дод, зеро Макка марказе буд, ки олимони тамоми ҷаҳони Ислом дар он ҷо ҷамъ меомаданд.

Имом Бухорӣ пас аз омӯзиши амиқ дар Макка, ба Мадинаи Мунаввара сафар кард ва дар он ҷо китоби аввалини худ — «Таърих ал-кабир»-ро дар канори қабри Паёмбар (с) ва дар шабҳои маҳтобӣ навишт. Ин марҳала ҷудошавии комили ӯ аз муҳити хонаводагӣ ба хотири ҳадафи бузург буд.

 

🔍 ТАҲЛИЛҲОИ СТРАТЕГӢ ВА РАВОНИИ ҚИССА

1. Таҳлили стратегӣ: Макка ва Мадина ҳамчун «Маркази илмии умумиҷаҳонӣ ё Донишгоҳи байналмилалии озод»

Мондани Имом Бухорӣ дар Ҳиҷоз (Макка ва Мадина) як интихоби оддӣ набуд, балки ҳикмати баланди тадбириро дар худ дошт.

  • Ҷаҳонишавии илм (Глобализатсия): Макка дар он замон на танҳо маркази ибодат, балки бузургтарин нуқтаи табодули илмӣ дар ҷаҳон буд. Муҳаддисон ва уламои барҷастаи Шом, Ироқ, Миср ва Яман ҳамасола барои Ҳаҷ ҷамъ меомаданд.
  • Шикастани маҳдудияти ҷуғрофӣ: Агар Бухорӣ дар Бухоро мемонд, шояд танҳо як донишманди маҳаллӣ мешуд. Бо мондан дар шаҳрҳои муқаддас, ӯ усули ривоятии мактабҳои гуногунро муқоиса кард ва ба фазои бузурги илми умумиҷаҳонӣ ворид гардид.

2. Нақши равонии модар: Гузашт аз вобастагӣ ба хотири оянда

Ин бахши таърих дарси бузурге барои волидайни муосир аст.

·                 Фидокории модарона: Модари Имом Бухорӣ намунаи зани солеҳа ва дурандеш аст. Волидайни муосир гоҳо аз рӯи меҳрубонии зоҳирӣ фарзандони худро дар назди худ нигоҳ медоранд ва монеи сафарҳои илмии онҳо мешаванд. Аммо ин модар дарк кард, ки ин уқобони илмро наметавон дар қафаси хона нигоҳ дошт.

·                 Сармоягузории маънавӣ: Ӯ писарашро бо дониши андӯхтааш ба Аллоҳ супурд ва ин ҷудоӣ баъдан боиси он гардид, ки номи фарзандаш ва номи худи ӯ дар таърихи инсоният ҷовидон монад.

Дар ин марҳалаи муҳим ва тиллоии умр, ки тақрибан шаш солро дар Ҳиҷоз (Макка ва Мадина) дар бар гирифт, Имом Бухорӣ (раҳ) дар ҳалқаҳои дарсии бузургтарин ва машҳуртарин донишмандони он даврон нишаст ва ривоятҳоро муқоиса мекард ва аҳодисро бо дақиқкории бениҳоят баланд менавишт. Ӯ аз мактабҳои мухталифи ҳадисӣ ва фиқҳӣ баҳра бурд. Ин ҳиҷрат Бухориро аз як донишҷӯи маҳаллӣ ба донишномаи байналмилалӣ табдил дод, зеро Макка, чигунае ки зикр гардид, марказе буд, ки олимони тамоми ҷаҳони Ислом дар он ҷо ҷамъ меомаданд.

Дар зер номҳои машҳуртарин устодони (шайхони) Имом Бухорӣ дар ин ду шаҳри муқаддас бо шарҳи кӯтоҳи мақоми илмиашон оварда шудаанд:

🕋 Машҳуртарин устодон дар Маккаи Мукаррама

  1. Абӯбакр Абдуллоҳ ибни Зубайр ал-Ҳумайдӣ (Имом Ҳумайдӣ)

o       Мақом: Ӯ бузургтарин фақеҳ ва муҳаддиси Макка, шогирди хос ва барҷастаи Имом Шофеӣ буд.

o       Таъсир: Имом Бухорӣ китоби бузурги худ «Саҳеҳ»-ро маҳз бо ҳадисе оғоз мекунад, ки онро аз Имом Ҳумайдӣ шунидааст (ҳадиси машҳури «Иннамал аъмолу бин-нийят»). Ӯ аз Хумайдӣ на танҳо ҳадис, балки фиқҳ ва дифоъ аз суннатро омӯхт. [1]

  1. Абӯабдурраҳмон Муқрӣ (Абдуллоҳ ибни Язид)

o       Мақом: Яке аз устодони бузурги қироат ва ҳадис, ки асл ва решааш аз Басра буд, вале дар Макка зиндагӣ ва тадрис мекард.

  1. Аҳмад ибни Муҳаммад ал-Азрақӣ

o       Мақом: Муаррих ва муҳаддиси машҳури Макка, муаллифи аввалин китоби таърихи ин шаҳр («Ахбори Макка»).

🕌 Машҳуртарин устодон дар Мадинаи Мунаввара

  1. Иброҳим ибни Мунзир ал-Ҳизомӣ

o       Мақом: Олими барҷаста ва шогирди Имом Молик ибни Анас. Ӯ яке аз сарчашмаҳои асосии ҳадисҳои аҳли Мадина барои Имом Бухорӣ ба шумор меравад. [1]

  1. Мутраф ибни Абдуллоҳ ал-Ясорӣ

o       Мақом: Фақеҳ, қозии Мадина ва яке аз калонтарин шогирдони Имом Молик. Имом Бухорӣ аз ӯ фиқҳи аҳли Мадина ва тарзи истинботи ҳукмҳоро аз ҳадис омӯхт.

  1. Абӯмусъаб Аҳмад ибни Абӯбакр ал-Қурашӣ

o       Мақом: Олим ва фақеҳи машҳури Мадина, ки бо ҳифзи дақиқи китоби «Муваттаъ»-и Имом Молик шуҳрат дошт.

 

🔍 ТАҲЛИЛИ ИЛМИИ ИН МАРҲАЛА: Сабаби вохӯрӣ бо ин донишмандон

  • Омезиши мактабҳои илмӣ (Синтези мактабҳо): Бо омӯзиш аз ин уламо, Имом Бухорӣ тавонист мактаби ҳадисии Ироқу Мовароуннаҳрро (ки дар ватан омӯхта буд) бо мактаби фиқҳӣ ва ҳадисии Ҳиҷоз (Маккаву Мадина) муттаҳид кунад.
  • Таъсир ба навиштани китобҳо: Маҳз таҳти таъсири илмии ин устодони Ҳиҷоз, ӯ дар синни 18-солагӣ китобҳои «Қазоё ас-саҳоба ват-тобеъин» ва «Таърих ал-кабир»-ро таълиф намуд.

"Қазоё ас-саҳоба ва ат-тобеин" (قضايا الصحابة والتابعين) аввалин асари таълифии Имом Бухорӣ мебошад, ки онро дар синни 18-солагӣ навиштааст. Ин китоб маҷмӯи фатвоҳо, ҳукмҳо, андешаҳо ва мавқеъгириҳои саҳобагон ва тобеин мебошад. Вай ин асарро дар баробари китоби машҳури худ "Ат-Таърих ал-кабир" таълиф намуда, ба навиштани он дар назди қабри Паёмбар (с) дар шаҳри Мадинаи Мунаввара оғоз кардааст.

«Ат-Таърих ал-кабир» (Таърихи кабир)-и Имом Бухорӣ дар самти илми риҷол (биография) ва нақди ҳадис таълиф шудааст.

Дар бораи ин китоб се нуктаи муҳимро метавон қайд кард:

·    Ин асар яке аз муҳимтарин ва қадимтарин маҷмӯаҳо дар шинохти ровиёни ҳадис ва санҷиши эътимоднокии онҳо (илми ҷарҳ ва таъдил) ба шумор меравад.

·    Имом Бухорӣ ин китобро дар синни ҷавонӣ, дар назди қабри Паёмбар (с) дар шабҳои маҳтобӣ навиштааст.

·    Китоб тарҷумаи ҳоли беш аз 40 ҳазор ровиро дар бар мегирад ва асоси тамоми китобҳои баъдии илми риҷол гардидааст.

 

🏜 Қиссаи сеюм: Сабр дар баробари сахтиҳои сафар

Талаби ҳадис барои Имом Бухорӣ танҳо як маҳфили илмӣ ё шуғли соатӣ набуд, балки он ба тамоми ҳастии ӯ табдил ёфта буд. Ӯ барои расидан ба ҳақиқати як ҳадис, роҳати дунё ва хоби хушро комилан фидо месохт. Сафарҳои ӯ дар байни шаҳрҳо гоҳо пиёда ва дар шароити бисёр пурмашаққат сурат мегирифтанд. Ӯ дар ин роҳ на танҳо сахтии роҳ ва хастагии ҷисм, балки гуруснагии шадид ва фақри молиро низ таҳаммул мекард. Баъзе таърихнависон нақл мекунанд, ки ӯ гоҳо аз шиддати камбуди молӣ дар биёбонҳо маҷбур мешуд, ки танҳо бо гиёҳҳои саҳроӣ зиндагӣ кунад.

(Иловаи таърихӣ ва сарчашма): Бино ба нақли ал-Хатиб ал-Бағдодӣ дар китоби «Таърихи Бағдод» (ҷ. 2, саҳ. 13) ва Имом Заҳабӣ дар «Сияр аълом ан-нубало» (ҷ. 12, саҳ. 402), худи Имом Бухорӣ мегӯяд: "Дар сафари Шом будам ва тамоми маблағам тамом шуд. Маҷмур шудам, ки се рӯз танҳо аз гиёҳҳои саҳроӣ хӯрок хӯрам ва ба касе чизе нагуфтам..."

Аҷиб он буд, ки ӯ ҳеҷ гоҳ ба як бор шунидан ва ёд гирифтани ҳадис қаноат намекард. Шабҳо, вақте ки ҳама ба хоб мерафтанд, Бухорӣ дар рӯшноии хираи чароғ бармехест, ҳадисҳои навиштаашро дубора таҳрир мекард ва бо дигар нусхаҳо муқоиса менамуд. Шогирди хоси ӯ, Муҳаммад ибни Юсуфи Фарбарӣ (ё Фирабрӣ) нақл мекунад, ки Имом Бухорӣ дар як шаб гоҳо зиёда аз бист маротиба аз хоб бармехест, чароғро рӯшан мекард, ҳадисеро, ки ба ёдаш омада буд, занҷираи ровиёни онро месанҷид ва қайдҳо менамуд. Ӯ то аз саҳеҳияти комили ровиён мутмаин намешуд, ҳадисро қабул намекард. Маҳз ҳамин ҷидду ҷаҳд заминаи устувори ақли низомманди ҳадисшиносии ӯ (العقل الحديثي المنهجي)-ро гузошт.


🔍 ТАҲЛИЛҲОИ МЕТОДОЛОГӢ ВА РАВОНИИ ҚИССА

1. Таҳлили методологӣ: Санҷиши бисёрзинагии иттилоот

Усули кории Имом Бухорӣ нишон медиҳад, ки ӯ пешрав ва заминагузори «Низоми назорати сифати илмӣ» дар таърихи инсоният аст.

Асоси истилоҳи «Низоми назорати сифати илмӣ». Ин истилоҳ як таҳлили муосири илмӣ аст, ки муҳаққиқони имрӯзаи шарқшинос ва коршиносони усули ҳадисшиносӣ барои фаҳмидани зеҳни Имом Бухорӣ (раҳ) истифода мебаранд. Дар илми ҳадиси классикӣ бошад, ин низомро «Илми Ҷарҳ ва Таъдил» (علم الجرح والتعديل) ва «Илми Илал» (علم العلل) меноманд. Азбаски Имом Бухорӣ барои қабули як ҳадис шартҳои бениҳоят сахт (ба монанди исботи вохӯрии ровиён ва адолату запти комили онҳо) гузошта буд, олимони муосир методологияи ӯро ба низоми муосири Назорати сифат (Quality Control) шабеҳ мекунанд, зеро ӯ ҳадисҳоро аз филтрҳои бисёрзинагии илмӣ мегузаронд, то ягон хатои пинҳонӣ роҳ наёбад. Аз ин ҷо бармеояд, ки ӯ бар асоси ин қоидаҳо кори илмии худро дар ҷамъоварии ҳадисҳои Расулуллоҳ (с) анҷом медод:

·        Рад кардани сатҳият: Ӯ ба шунидани аввалин ва зоҳирии ҳадис бовар намекард. Ҳадисро бо дигар ривоятҳо муқоиса намуда, «харитаи равонии ровиён»-ро месохт, то ҳама гуна иллат ё хатои пинҳониро (ал-илал ал-хафийя) ошкор созад.

·        Пайвастагии шабонарӯзӣ: Бархестани пайваста дар шаб собит мекунад, ки зеҳни ӯ ҳатто дар ҳолати истироҳат низ даргири таҳлили илмӣ буд. Ин сатҳи баланди тамаркуз сирри аслии дақиқкории беназири ӯст.

2. Таҳлили равонӣ: Муқовимат дар баробари фишорҳои муҳит

·        Тарки минтақаи роҳат: Дарси бузурги ин қисса барои инсони муосир дар он аст, ки ҳеҷ як дастоварди бузург бидуни фидокорӣ ва таҳаммули машаққат ба даст намеояд. Имом Бухорӣ (раҳ) ба мо нишон медиҳад, ки чӣ гуна метавон мушкилоти моддӣ ва ҷисмониро ба сӯзишвории ҳиммат ва ирода табдил дод.

·        Қаноат ва тақво: Маҷбур шудан ба хӯрдани гиёҳҳо нишон медиҳад, ки Имом Бухорӣ иззати илмро ҳеҷ гоҳ пеши сарватмандон ва ҳокимон хам накард. Ӯ фақру гуруснагиро пазируфт, вале озодии илмии худро ҳифз намуд.

 

📌 ХУЛОСАҲОИ ТАҲЛИЛӢ ВА ТАВСИЯҲОИ ФАСЛИ СЕЮМ

🌱 Фоидаҳои тарбиявӣ:

  • Оғози барвақт ояндаи дурахшон месозад: Натиҷаҳои бузурги оянда аз заҳматҳои даврони ҷавонӣ вобастаанд.
  • Муҳити илмӣ калиди парвоз аст: Истифодаи дурусти имкониятҳои муҳит метавонад инсонро аз доираи маҳдуд берун барорад.
  • Гузаштан аз маҳалгароӣ ба ҷаҳонӣ шудан: Барои сохтани шахсияти бузурги илмӣ, танҳо бо дониши маҳалли худамон маҳдуд шудан кифоя нест.
  • Дақиқкорӣ дар ҷузъиёти хурд: Илми ҳақиқӣ аз аҳамият додан ба ҷузъиёти хурдтарин оғоз меёбад.

💡 Фоидаҳо барои даъватгарон ва устодон:

  • Уммати Ислом ба намунаҳое ниёз дорад, ки илмро бо сабру таҳаммул ва сафарҳо ба даст овардаанд, на бо сатҳияти тезгузар.
  • Донишманд, мураббӣ ва даъватгари ҳақиқӣ бояд пеш аз он ки дигаронро тарбия кунад, худро аз ҷиҳати илмӣ комил ва устувор созад.
  • Талаби илм як намуди ибодати бузурест, ки фидокорӣ ва пайвастагиро талаб мекунад.

🚀 Тавсияҳои амалӣ барои ҷавонон:

  1. Оғози роҳи худро ба ақиб напартоед: Аз ҳамин рӯз ва аз ҳамин соат ба омӯзиш шуруъ кунед.
  2. Барои худ ҳадафи равшан гузоред: Ҳатто агар қадамҳои аввалини шумо хурд бошанд ҳам, ояндаи бузургро нишон гиред.
  3. Бо як манбаъ маҳдуд нашавед: Кӯшиш кунед, ки дониши худро аз сарчашмаҳои гуногуни боэътимод васеъ намоед. Бо як китоб, як сайт ё як устод маҳдуд нашавед; уфуқҳои нави илмиро ҷустуҷӯ кунед.
  4. Дар қабули маълумот шитоб накунед: Худро ба санҷиш ва дақиқкории иттилоот одат кунонед.
  5. Дар баробари мушкилот сабр кунед: Ҳар як инсони бузурге, ки ба мақоме расидааст, аз ин пайроҳаи машаққат гузаштааст. Аз камбудиҳо баҳона насозед: Гуруснагӣ, ғурбат ва танҳоӣ пеши роҳи Бухориро гирифта натавонистанд, пас шароити инсон набояд баҳонаи сустии он бошад.

 

🔍 ЗАМИНАСОЗӢ БАРОИ ФАСЛИ ЧОРУМ (Анҷоми боб)

Пас аз он ки Имом Бухорӣ аз ҳудуди Бухоро берун шуд ва дар Макка ба устувории илмӣ қадам гузошт, як марҳалаи боз ҳам амиқтар ва васеътар оғоз гардид: марҳалаи сафарҳои бузурги илмӣ ба шаҳрҳои марказии ҷаҳони Ислом ва ҳамнишинӣ бо муҳаддисони бузурги он даврон, ки дар натиҷа шахсияти ниҳоии ӯ барои сохтани саҳеҳтарин китоби рӯи замин шакл гирифт...

Давомашро дар Фасли чорум: «Сафари шаҳрҳо: Чӣ гуна Имом Бухорӣ ҷаҳони Исломро дар талаби ҳадис тай кард?» мутолиа хоҳед намуд.

 Фаровардани файл imam bukhari 04_fasli-03 260711_1409

 

ҲОЗИР ДАР СОМОНА

Ҳоло дар сомона 299 меҳмонҳо ва ҳеҷ истифодабарандае нест