ҚУРЪОН ВА УЛУМИ ОН

Бисмиллоҳир-Раҳмонир-Раҳим
Алҳамду лиллоҳи Раббил-ъоламин, вас-салоту вас-салому ъало саййидино ва мавлоно Муҳаммадин, ал-мабъуси раҳматан лилъоламин, ва ъало олиҳи ва асҳобиҳи аҷмаъин.

Оё мумкин аст як сухани беандеша ибодати инсонро барбод диҳад?
Оё паҳн кардани як хабар бе таҳқиқ метавонад ҷомеаро осеб расонад?
Оё одоб танҳо зоҳир аст ё нишонаи имон ва ақл?

Сураи Ал-Ҳуҷурот ба ин суолҳо ҷавоби равшан медиҳад.
Оятҳои 3, 5 ва 6 се пояи муҳими ҷомеаи солимро бунёд мекунанд:

• Одоб дар гуфтор

• Сабр дар рафтор

• Таҳқиқ пеш аз ҳукм

Ин дарс танҳо барои замони нузули Қуръон нест. Ин дастури зинда барои ҳар замон аст — махсусан имрӯз, ки хабарҳо босуръат паҳн мешаванд ва иштибоҳҳо зуд таъсир мегузоранд.

Дар ин дарс мо ба суолҳои зерин посух медиҳем:

1. Чаро паст кардани садо нишонаи тақво шумурда шудааст?

2. Беадабӣ чӣ гуна метавонад аъмолро нобуд созад?

3. Чаро Қуръон ба таҳқиқи хабар ин қадар аҳамият медиҳад?

4. Паёмади шитобкорӣ дар ҳукм чист?

5. Чӣ гуна метавон ин оятҳоро дар умра ва зиндагии рӯзмарра татбиқ кард?

Тиловати пурраи оятҳо

Ояти (3)

﴿إِنَّ الَّذِينَ يَغُضُّونَ أَصْوَاتَهُمْ عِندَ رَسُولِ اللَّهِ أُولَٰئِكَ الَّذِينَ امْتَحَنَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْوَىٰ ۚ لَهُم مَّغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ عَظِيمٌ﴾

Тарҷума:
«Бегумон касоне ки садои худро назди Паёмбари Худо паст мекунанд, онҳо касоне ҳастанд, ки Худо дилҳояшонро барои тақво озмудааст; барои онҳо омурзиш ва подоши бузург аст.»

Ояти (5)

﴿وَلَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا حَتَّىٰ تَخْرُجَ إِلَيْهِمْ لَكَانَ خَيْرًا لَّهُمْ ۚ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ﴾

Тарҷума:
«Ва агар онҳо сабр мекарданд то ӯ худ ба назди онҳо берун ояд, барои онҳо беҳтар буд; ва Худо Омурзанда ва Меҳрубон аст.»

Ояти (6)

﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِن جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَن تُصِيبُوا قَوْمًا بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَىٰ مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِينَ﴾

Тарҷума:
«Эй касоне ки имон овардаед! Агар шахси фосиқе хабаре ба шумо овард, таҳқиқ кунед, мабодо нодонона ба гурӯҳе осеб расонед ва баъд пушаймон шавед.»

Дувум: Ёдоварӣ аз баръакси одоб (Оятҳои 3 ва 5)

Ояти сеюм касонеро ситоиш мекунад, ки садои худро паст мекунанд.
Ин маъно дорад, ки баръакси он — баланд кардани садо — хатари бузург дорад.

Бархе садои худро аз садои Паёмбар ﷺ болотар карданд. Қуръон ҳушдор дод, ки чунин рафтор метавонад аъмолро нобуд созад, дар ҳоле ки инсон эҳсос намекунад.

Ояти панҷум дар бораи касоне нозил шуд, ки аз пушти ҳуҷраҳо нидо мекарданд:
«Эй Муҳаммад, берун ой!»

Қуръон дар ояти 4 мефармояд:
«Бештари онҳо ақл намекунанд.»

Ин радди имон нест, балки тавсифи рафтори беандеша аст.

! Дарс:
Одоб шаклӣ нест — меъёри ақл ва имон аст.

Саввум: Меҳвари асосӣ – Ояти таҳқиқ (6)

Ин оят як қоидаи тиллоиро муқаррар мекунад:

• На ҳар хабар қобили қабул аст.
• Адолати гӯянда шарт аст.
• Шитоб метавонад ба зулм бирасонад.

Сабаби нузул нишон медиҳад, ки як хабаре, ки нодуруст фаҳмида шуд, қариб буд боиси муноқиша гардад. Пас аз таҳқиқ ҳақиқат равшан шуд.

Қоида равшан аст:
Қабл аз ҳукм — таҳқиқ.

Чорум: Таҳлили тарбиявии амиқ

1️. Чаро гуфт: «фосиқ»?

То бифаҳмонад:
Қабули хабар ба адолати манбаъ вобаста аст.

2️. Чаро гуфт: «фатабайяну» (таҳқиқ кунед)?

Зеро инсон табиатан шитобкор аст.

3️. Чаро аз пушаймонӣ ёд кард?

Зеро баъзе иштибоҳҳо осори дарозмуддат доранд.
Номуси инсон, обрӯи оила, оромии ҷомеа — бо як хабар метавонад осеб бинад.

Панҷум: Нигоҳи нав ба воқеияти имрӯз

Имрӯз:

Паёми WhatsApp.
Навори буридашуда.
Хабари беному нишон.
Сурате бе шарҳ.

Чанд муносибат канда шуд?
Чанд обрӯ латма хӯрд?
Чанд хонавода пароканда гардид?

Сабаб — набуди таҳқиқ.

Қуръон пеш аз расонаҳои муосир ин қоидаро дод:
Интиқол накун — то таҳқиқ нанамои, баррасӣ накуни ва мутмаин нашавӣ.

Шашум: Чӣ гуна саҳоба баҳра бурданд?

Онҳо дар нақли хабар эҳтиёткор шуданд.
Ҳар ривоятро бе пурсиш қабул намекарданд.
Илми санҷиши ровӣ ба вуҷуд омад.
Тамаддуни илмӣ бар пояи санҷиш бунёд шуд.

Ҳафтум: Татбиқи амалӣ барои умракунанда

Ҳангоми умра:

• Дар бораи касе сухани носанҷида нагӯ.
• Ҳар овозаро қабул накун.
• Аз як ҳолат ҳукми куллӣ набарор.
• Дар издиҳом одоби «Ҳуҷурот»-ро фаромӯш макун.

Умра танҳо тавоф нест.
Тарбияи гӯш ва забон низ ҳаст.

Натиҷаҳо

• Одоб нишонаи ақл аст.
• Паст кардани садо ибодати қалб аст.
• Таҳқиқ ҷомеаро муҳофизат мекунад.
• Шитобкорӣ дари пушаймонист.
• Нақли хабар масъулияти шаръист.

Хулосаи ҷомеъ

Сураи Ал-Ҳуҷурот ҷомеаи солимро бар се асос месозад:

1. Одоб бо роҳбарӣ
2. Назорати забон
3. Таҳқиқ пеш аз ҳукм

Касе ки умраи мақбул мехоҳад,
бигзор аввал одоби «Ҳуҷурот»-ро оғоз кунад,
пеш аз он ки ба тавофи хона оғоз намояд.