«Шинохти аҳкоми шаръӣ дар мавриди покӣ ва ибодат барои ҳар як зани мусалмон зарур ва воҷиб аст. Дар дини мубини Ислом масоили марбут ба ҳайз, нифос ва истиҳоза на танҳо ҷанбаи тиббӣ, балки аҳамияти бузурги ибодатӣ доранд, зеро дурустии намоз, рӯза ва дигар амалҳои динӣ ба онҳо вобаста аст. Дар ин мақола мо кӯшиш кардем, ки муҳимтарин аҳкоми фиқҳи Ҳанафиро дар ин бора бо забони содда ва оммафаҳм барои шумо шарҳ диҳем, то дар иҷрои вазифаҳои динии худ дучори душворӣ нагардед.»

Дастури мухтасари фиқҳи Ҳанафӣ дар мавриди ҳайз ва покӣ.

1. Муддати ҳайз ва нифос

·        Ҳайз (одати моҳонаи занон): Камтарин муддати он 3 (се) рӯз ва дарозтарин муддаташ 10 (даҳ) рӯз аст.

·        Нифос (хуне, ки пас аз таваллуди фарзанд меояд): Дарозтарин муддати он 40 (чил) рӯз аст. Барои камтарин муддати он ҳудуди муайян нест (яъне агар зан пас аз як рӯз пок шавад, нифосаш тамомшуда ҳисоб мешавад). Ин ба одати ҳар зан вобаста аст.

·        Ранги хун: Дар давоми рӯзҳои ҳайз ва нифос ҳар гуна ранге, ки дида мешавад (сурх, зард, тира), ҳайз ё нифос ҳисоб мешавад. Танҳо дидани хуни сафеди холис нишонаи пок шудан аст.

·        Муддати покӣ: Байни ду ҳайз бояд ҳадди ақал 15 (понздаҳ) рӯз фосила (покӣ) бошад.

Фарқи байни ҳайз ва истиҳоза (хуни беморӣ).

2. Истиҳоза (Хуни беморӣ) чист?

Хуни истиҳоза хунест, ки аз сабаби канда шудани раг ё беморӣ меояд ва ҳукми ҳайзро надорад. Кадом хунҳо истиҳозаанд?

·        Агар хуни ҳайз аз 3 (се) рӯз камтар давом кунад.

·        Агар хуни ҳайз аз 10 (даҳ) рӯз зиёдтар давом кунад.

·        Агар хуни нифос аз 40 (чил) рӯз зиёдтар давом кунад.

·        Ҳукми он: Истиҳоза монеи намоз, рӯза ва ҷимоъ (ҳамбистарӣ) намешавад. Зан дар ин ҳолат мисли шахси узрдор (маъзур) ҳар вақти намоз таҳорат карда, ибодаташро анҷом медиҳад.

3. Тағйири одат ва бори аввал ҳайз дидан

·        Агар зан одати муайян дошта бошад (масалан, ҳар моҳ 5 рӯз) ва ин дафъа хунаш зиёдтар ояд, агар то 10 (даҳ) рӯз бошад, ҳамааш ҳайз аст. Аммо агар аз 10 (даҳ) рӯз гузарад, танҳо ҳамон 5 (панҷ) рӯзи одаташ ҳайз ва боқимондааш истиҳоза ҳисоб мешавад.

·        Духтаре, ки бори аввал ҳайз мебинад, агар хунаш қатъ нагардад, 10 (даҳ) рӯзаш ҳайз ва боқимондааш истиҳоза ҳисоб мешавад.

·        Агар дар байни рӯзҳои ҳайз чанд соат ё як рӯз покӣ дида шавад, он муддати покӣ ҳам ҳайз ҳисоб мешавад.

4. Ҳукмҳои зани ҳайздор ва нифосдор

·        Намоз: Дар ин ҳолат намоз хондан мумкин нест ва намозҳои ин муддат комилан соқит мешаванд (яъне қазо доштани онҳо лозим нест).

·        Рӯза: Рӯза доштан мумкин нест, вале қазои рӯзаҳоро баъд аз пок шудан доштан воҷиб (ҳатмӣ) аст.

·        Ҷимоъ (Ҳамхобагӣ): Дар ҳолати ҳайз ва нифос ҳамбистарӣ ҳаром аст. Аммо дар ҳолати истиҳоза ҷоиз аст.

5. Пок шудан ва ҳамхобагӣ

·        Агар хун пеш аз 10 (даҳ) рӯз қатъ шавад: То зан ғусл накунад, ҳамхобагӣ ҳалол нест. Агар ғусл накарда бошад, бояд ба андозаи вақти як намоз (ки дар он ғусл ва такбири таҳрима гуфта шавад) вақт гузарад, баъд ҷоиз мешавад.

·        Агар хун баъд аз 10 (дар) рӯз қатъ шавад: Ҳамхобагӣ ҳатто пеш аз ғусл ҳам ҷоиз аст, вале беҳтар ва афзал он аст, ки аввал ғусл кунад.

Чӣ корҳо дар ҳолати ҷинобат ва ҳайз ҳаром аст?

6. Чизҳои мамнӯъ (ҳаром) барои ҷунуб ва зани ҳоиза

Барои шахсе, ки ғусл барояш воҷиб аст (ҷунуб) ва зане, ки дар ҳайзу нифос аст, корҳои зерин ҷоиз нест:

1.     Хондани Қуръон (қироат кардан).

2.     Дохил шудан ба масҷид.

3.     Тавофи Каъба.

4.     Даст расонидан ба Қуръон бидуни ғилоф (парда ё ҷилде, ки ба Қуръон часпида набошад).

·        Эзоҳ: Шахси бетаҳорат (ки танҳо таҳорат надорад) метавонад аз ёд Қуръон хонад, вале набояд бе ғилоф ба он даст занад.

Ҳадди ақалл ва ҳадди аксари муддати ҳайз:

          Ҳадди ақалли муддати ҳайз се рӯз ва ҳадди аксари он даҳ рӯз аст. ҳадди аксари муддати нифос: чил рӯз аст ва барои камтарин муддати нифос ҳадди муайяне вуҷуд надорад. Албатта бастагӣ (вобаста) ба одати ҳар зан дорад.

Дар тайи рӯзҳои ҳайз ва нифос ҳаргуна хуне, ки мушоҳида шавад, ҳайз ё нифос шумурда мешавад, ба ҷуз хуни сафеди холис, ки нишонаи пок шудан аст.

Ҳадди ақалли муддати покӣ дар як моҳ, дар миёни ду ҳайз, понздаҳ рӯз аст. Ончӣ аз се рӯз камтар ё аз даҳ рӯз бештар дар ҳайз ва аз чил рӯз бештар дар нифос, хун дида шавад, хуни “истиҳоза” (як навъ беморие аст, ки бар асари он зан хунрезӣ мекунад), маҳсуб мешавад, ки монеъ аз намоз, рӯза ва ҷимоъ (ҳамбистарӣ) нест.

Агар занро беш аз одати доимиаш хуни ҳайз идома ёфт, то даҳ рӯз ҳайз ҳисоб мешавад ва ончӣ изофа бар одат омада бошад, истиҳоза аст.

Зане, ки барои аввалин бор ҳоиза шуда муддати ҳайзи ӯ  дар ҳар моҳ даҳ рӯз ва изофа бар даҳ рӯз истиҳоза ба шумор меояд.

Дар тайи муддати ҳайз ва нифос агар андак муддате покӣ ёфт шавад, тамоми он муддат ҳайз ё нифос ҳисоб мешавад.

Ҳукми ҳайз ва нифос:

Намоз дар  ҳолати ҳайз ва нифос, ба таври куллӣ соқит мешавад ва қазои он лозим нест. Вале рӯза доиман соқит намешавад, балки қазои он воҷиб аст. Дар тайи муддати ҳайз ва нифос ҳамхобӣ ҳаром аст, аммо дар ҳолати истиҳоза ҳаром нест.

Чунончӣ қабл аз тамом шудани даҳ рӯз хуни ҳайз мунқатеъ шуд, то замоне зан ғусл накунад, ҷимоъ ҳалол нест. Магар ин ки аз вақти инқитоъи хуни ҳайз то ҳини (вақти) ҷимоъ вақти як намози комил бигузарад, онгоҳ ҷимоъ равост. Ва пас аз тамом шудани даҳ рӯз, қабл аз ғусл ҳам ҷимоъ ҷоиз аст, вале беҳтар он аст, ки баъд аз ғусл амали ҷимоъ анҷом гирад.

Масъала: Дар ҳолати ҳайз ва нифос ва ҷинобат, хондани Қуръон, дохил шудан дар масҷид, тавофи хонаи Каъба, масси (даст расонидан, шакидани) Қуръони карим бидуни пуш ва ғилоф, ҷоиз нест ва шахси бе вузӯ ҳам набояд бидуни парда ва ғилоф ба Қуръон даст бизанад.