Бо Аллоҳ таъоло чигуна муносибату рафтор хоҳи кард, ВАҚТЕ ДУОИ ТУРО БАРОВАРДА НАГАРДОНИД?-9

Бо Худованд чигуна муносибат мекунӣ, вақте дуоят ҳанӯз иҷобат нашудааст?

Оё то кунун эҳсос кардаед, ки дуоҳои шумо беҷавоб мондаанд? Дар лаҳзаҳои интизорӣ шайтон кӯшиш мекунад ноумедиро дар қалби мо ҷой диҳад. Аммо ҳақиқат ин аст, ки таъхир дар иҷобати дуо — ин рад кардан нест, балки раҳмати махфӣ ва тарбияи бузурги Илоҳист. Дар ин мақола мо меомӯзем, ки чаро Парвардигор ба ноумедии бандааш «механдад», чӣ гуна дуо ба сипари ноаён табдил меёбад ва чаро гоҳе «надодан»-и Худо бузургтар аз «додан»-и Ӯст.

Ҳиммат баланд дор, ки мардони рӯзгор,

Аз ҳиммати баланд ба ҷое расидаанд.

Ҳалқаи нуҳум

Бисмиллоҳи-р-раҳмони-р-раҳим

Бо Худованд чигуна муносибату рафтор менамоӣ,

ВАҚТЕ ДУОИ ТУРО БАРОВАРДА НАГАРДОНИД?

Алҳамду лиллоҳи раббил ъоламин. Вассалоту вассалому ъало расулиллоҳ (с) ва ъало олиҳи ва саҳбиҳи аҷмаъин. Аммо баъд...

Суолҳои раҳнамо ва ташвиқӣ:

1.    Оё ман ҳамеша бо Худованд сабр мекунам, ҳатто вақте дуоям иҷобат намешавад?

2.    Чӣ гуна ман метавонам ноумедӣ ва шитобзадагиро пеши роҳи равони худро бигирам?

3.    Оё ман мефаҳмам, ки лаззати дуо кардан метавонад аз лаззати қабули дуо бештар бошад?

4.    Чӣ гуна ман метавонем ҳар рӯз бештар наздик ба Худованд шавем, на танҳо барои иҷобати дуо?

5.    Оё ман дуоямро ҳамчун зикр ва наздикшавӣ ба Худованд мефаҳмам, ҳатто агар натиҷа фавран намоён нашавад?

 

Ғамгин машав, агар дуоят ҳанӯз иҷобат нашудааст

Матн: Бародар ва хоҳари гиромӣ! Ғамгин машав. Ғамгин машав, ки Худованд то ҳол дуои туро қабул нафармудааст. Ғамгин машав. Парвардигорамон иҷобати ягон дуоеро беҳӯда ва бефоида ба таъхир намегузорад, балки ба ҳикмате ин корро кардааст, ки Ӯ таъоло онро медонад, вале мо намедонем.

Шарҳ ва тавзеҳ: Бародар ва хоҳари гиромӣ! Аввалин паёме, ки ин ҷумла ба дили мӯъмин мерасонад, оромиш аст. Ислом пеш аз ҳама дини ором кардани дилҳост, на шикастани онҳо.

Вақте инсон дуо мекунад ва ҷавобро фавран намебинад, нафсаш ба изтироб меафтад, шайтон васваса мекунад ва дил ба ғам майл мекунад. Аз ҳамин ҷост, ки сухан бо таъкид оғоз мешавад:

«Ғамгин машав… Ғамгин машав… Ғамгин машав…»

Ин такрор беҳуда нест. Он мисли дасте аст, ки Худованд бар дили бандаи хастааш мегузорад ва ба ӯ мегӯяд: Ман туро фаромӯш накардаам.

Бояд бидонем, ки:

• Худованд ҳаким аст,
• ва ҳикмат ҳеҷ гоҳ беҳуда намешавад.

Пас таъхири иҷобати дуо:

• на нишонаи бепарвоии Худост,
• на далели рад шудан,
• ва на аломати хашми Парвардигор.

Балке ин таъхир ба сабабе аст, ки:

• Худованд онро медонад,
• вале мо ҳанӯз иқтидори дарки онро надорем.

Чӣ қадар чизҳоеро, ки мо дертар фаҳмидем ва гуфтем:

«Хайр шуд, ки он вақт бароварда нашуд…»

Ин аст маънои ҳақиқии имон ба ҳикмати Худо.

Нуктаҳои тарбиявӣ аз ин порча

1.    Ғамгин шудан ибодат нест. Ғам табиӣ аст, вале ноумедӣ бо имон созгор нест.

2.    Таъхир рад нест. Дар мактаби Қуръон ва суннат, таъхир аксаран раҳмат аст.

3.    Илми Худо комил аст. Мо имрӯзро мебинем, Ӯ оқибатро.

4.    Бандаи мӯъмин ба Худо гумони нек дорад. Ҳатто вақте намефаҳмад, бовар мекунад.

Паёми амалӣ барои зиндагии имрӯз

Дар зиндагии имрӯз, ки инсон зудхоҳ ва натиҷамеҳвар шудааст, ин порча ба мо меомӯзад:

          Бо Худо бар асоси эътимод зиндагӣ кун, на бар асоси шитоб.

          Ҳар гоҳ дилат ғамгин шуд, ин ҷумлаҳоро ба худ такрор кун:

·       Худо медонад.

·       Худо мебинад.

·       Худо дер намекунад.

·       Худо беҳуда таъхир намекунад.

 

Интизори ҳикмат бош, на шитобкор дар натиҷа

Матн: Пас ту мунтазир бош, то даме, ки ин ҳикмат барои ту бо ҷумлаи чизҳои ногаҳонияш, ки аслан хурсандакунанда мебошанд, ошкор шавад. Чунки ки Худованд моро ҳамеша ба мисли ин чизҳо одат кунонидааст. Аллоҳ субҳонаҳу ва таъоло инро бо касе, ки аз ману ту беҳтар буда, кардааст. Ба Яъқуб ъалайҳиссалом назар намо. Яъқуб (а) Парвардигорашро чиҳил сол нишаста дуо мекард, то Худованд писари ҷигарбанд ва ҳабибаш Юсуф (а)-ро барио ӯ солиму ғоним баргардонид. То андозае, ки аз гиряи сахту пайвастааш биноии худро аз даст дод. Баъди ин ҳама солҳои умедворӣ, Худованди мутаъол умедашро барованда гардонида дуои ӯро қабул фармуд. Вале мо бошем, ягон дуои муайяне надорем, ки онро чиҳил сол инҷониб мунтазирӣ кашида бошему он амалӣ нашуда бошад. На. Чунин вуҷуд надорад. Дар айни замон мо аз Яъқуб (а) ҳам беҳтар нестем. Пас ноумедӣ чаро?

Шарҳ ва тавзеҳ: Ин ҷо Парвардигор моро ба интизори оқилона даъват мекунад, на интизори пуризтироб. Фарқ бисёр бузург аст миёни:

• интизоре, ки бо сабр ва умед ҳамроҳ аст,
• ва интизоре, ки бо шитоб ва шикоят омехтааст.

Сухан бо калимаи бисёр муҳим оғоз мешавад: «Пас ту мунтазир бош…»

Ин яъне:

• мунтазир бош, вале бо дил ором,
• мунтазир бош, вале бо умеди нек,
• мунтазир бош, зеро пушти ин таъхир хурсандӣ нуҳуфтааст.

Чанд бор дар зиндагӣ рӯй додааст, ки чизе дертар омадааст, вале: вақте омад, фаҳмидем, ки агар пештар меомад, шояд моро мешикаст.

Ин усули доимии Худованд аст. Ӯ бандаро ба натиҷаҳо тадриҷан мерасонад, то дил омода шавад.

Намунаи олӣ: Яъқуб (а)

Сипас матн моро ба яке аз бузургтарин намунаҳои сабр мебарад:
Паёмбар Яъқуб ъалайҳиссалом.

• Чиҳил сол дуо кард,
• чиҳил сол интизор монд,
• чиҳил сол аз фарзанди маҳбубаш ҷудо буд,
• ва аз гиряи бисёр чашмонаш нобино шуд.

Аммо:

• имонаш нобино нашуд,
• умедаш хомӯш нагашт,
• забонаш аз дуо бознаистод.

Ва дар ниҳоят:

Худованд дуояшро қабул кард ва Юсуф (а)-ро солиму ғоним баргардонд. Ин ҳикоя ба мо чӣ мегӯяд? Мегӯяд:

• Агар беҳтарин бандагони Худо чунин имтиҳон шудаанд,
• пас мо бо чӣ ҳақ ноумед мешавем?

Муқоисаи одилона бо худи мо

Инҷо бисёр боадолат баён менамояд: «Мо ягон дуое надорем, ки чиҳил сол мунтазираш шуда бошем…». Рост аст:

• мо баъзан пас аз чанд моҳ,
• ё ҳатто баъд аз чанд рӯз,
• дилгир ва ноумед мешавем.

Дар ҳоле ки:

• мо аз Яъқуб (а) беҳтар нестем,
• вале сабри мо хеле камтар аст.

Пас савол ба ҷой аст: Агар ӯ ноумед нашуд — мо чаро мешавем?

Нуктаҳои тарбиявӣ

1.    Ҳикмат гоҳе дер фаҳмида мешавад. На ҳама хайр фавран ошкор мегардад.

2.    Сабри паёмбарон меъёри имон аст. Онҳо дардро доштанд, вале ноумедӣ надоштанд.

3.    Дарозии интизорӣ далели рад нест. Баръакс, метавонад нишонаи бузургии ато бошад.

4.    Муъмин худро бо авлиё қиёс мекунад, на бо нафсаш

Паёми амалӣ барои имрӯз

Дар ҷаҳоне, ки ҳама чиз «зуд» мехоҳад, ин порча ба мо меомӯзад:

Бо Худо бо забони сабр сухан бигӯ, на бо забони талабкорӣ.

Интизори ҳикмат бош, зеро пушти ҳар таъхири илоҳӣ як хурсандии ногаҳонӣ пинҳон аст.

 

Муносибати ту бо Худо ҳангоми дер шудани иҷобати дуо

Матн: Бо Худованд чигуна муносибату рафтор менамоӣ, вақте дуои туро бароварда нагардонид?

Гоҳо инсонеро мебини, ки ба сабаби онки дуояш бароварда нашуд, ноумед мешавад, бо вуҷуди онки фараҷу кушоиш ба ӯ наздик аст. Ин чиз Худованди мутаъолро ба ханда меорад. Расулуллоҳ (с) зикр намуданд, ки Худованд аз ноумедии бандагонаш, бо вуҷуди наздик будани тағйири бало, механдад. Яке аз асҳоб Расулуллоҳ (с)-ро пурсон шуда гуфтанд, ки: Оё Парвардигор механдад?. Расулуллоҳ (с) гуфтанд: Оре. Он мард гуфт: Мо ҳаргиз ягон хайрро аздаст намедиҳем, аз Павардигоре, ки механдад. (Яъне Парвардигоре, ки меҳрубон аст, вақте механдад, маълум аст,  барои он аст, ки ба бандааш хайре мерасад, вале он банда аз бетоқатӣ ноумед мешавад ва гумон мекунад, ки хайр аз даст рафтааст ва ӯ маҳрум мондааст). Пас ғамгин машав ва шитобзадагӣ макун, зеро ин ки агар шитобзадагӣ кардӣ ва ноумед гашти, шояд ин чиз иҷобат қабули дуоро манъ кунад. Ин ҳангом он талаберо ки намудаи, онро аз даст медиҳи. Расулуллоҳ (с) мегуяд: “Ҳамеша барои банда дуояш қабул карда мешавад, модоме ба гуноҳ ва ба қатъ кардани алоқаи хешовандӣ дуо накард ва модоме шитобзадагӣ накард”. Гуфта шуд, ки шатобзадагӣ чист, эй Расули Худо? Гуфт: “Мегуяд, ки дуо кардам, дуо кардам, вале надидам, ки барои ман иҷобат карда шавад, дар ин ҳолат дуо карданро қатъ мекунад ва тарк менамояд”. Гоҳо қабул шудани дуо дар қуллаи иҷобат қарор мегирад ва наздик аст, ки ба банда бирасад, дар ин ҳолат аст, ки банда шитобзада мешавад ва ба ҳолати ноумедӣ мерасад, пас вақте ноумедӣ ва шитобзадагӣ кард, фуруд омадани кушоиш таваққуф мекунад. Бо вуҷуди ин ки иҷобат фуруд меомад ва ба ту ниҳоят наздик қарор гирифта буд, Худованд туро бибахшад, ки чаро ноумед шудӣ ва аз дуо кардан бозистодӣ? Боз наист, дар дуо кардан идома деҳ ва боз ҳам идома деҳ. Савганд ба Худо, ки аз дуо кардан боз намеистем, то вақте дар қайди ҳаёт ҳастем ва то дами марг Худовандамонро дуо мекунем. Лекин ин ҷо як масъалаи дигар аст, ки Аллоҳ таъоло ба ту, ба ғайр аз қабул фармудани дуо, чизи дигаре медиҳад.

Шарҳ ва тавзеҳ: Ин савол бисёр амиқ аст ва рост ба дил мезанад:

Бо Худо чигуна рафтор мекунӣ, вақте он чи мехоҳӣ фавран ба даст намеояд?

Зеро ҳақиқати имон маҳз дар ҳамин лаҳзаҳо ошкор мешавад:

• вақте корҳо мувофиқ меоянд — ҳама шукр мекунанд,
• вале вақте таъхир мешавад — на ҳар кас сабр мекунад.

Дар ин порча ба як ҳолати бисёр нозук ишора мешавад: ноумед шудан дар лаҳзае, ки кушоиш бисёр наздик аст.

Гоҳо инсон:

• дуо мекунад,
• дард мекашад,
• ва маҳз дар охирин лаҳзаҳо шитоб мекунад,
• дилшикаста мешавад,
• ва дуоро тарк менамояд.

Дар ҳоле ки: фараҷ аллакай дар роҳ буд.

«Хандаи» Худованд — нишонаи раҳмат, на масхара

Дар ҳадисе, ки оварда шудааст, маъное бисёр латиф вуҷуд дорад.
Паёмбар ﷺ мефармоянд, ки:

Худованд аз ноумедии бандааш механдад, дар ҳоле ки тағйири бало ба ӯ наздик аст.

Ин «хандидан»:

• ба маънои масхара нест (ҳошо),
• балки нишонаи раҳмат, меҳрубонӣ ва лутф аст.

          Гӯё маънояш чунин аст: Банда гумон мекунад ҳама чиз тамом шуд, дар ҳоле ки хайр аллакай омода аст.

          Аз ҳамин ҷост, ки он саҳобӣ бо имони қавӣ гуфт: «Мо ҳаргиз хайре аз даст намедиҳем аз Парвардигоре, ки механдад». Ин ҷумлаи кӯтоҳ дар худ уқёнуси эътимод дорад.

Хатари бузург: шитоб ва тарки дуо

          Сипас Паёмбар ﷺ моро аз як хатар огоҳ месозанд: шитобзадагӣ дар дуо.

          Маънои шитобзадагӣ чист?

• Ин ки инсон мегӯяд: «Дуо кардам, вале ҷавоб надидем»,
• ва аз ҳамин сабаб дуоро қатъ мекунад.

          Ин ҷо хатари бузург аст, зеро:

• мумкин аст иҷобат дар қуллаи фуруд омадан бошад,
• вале бо ноумедӣ ва шитоб, банда худи он неъматро аз даст диҳад.

Чӣ андоза дардовар аст, ки: "Дуо қариб ба дари ту расида буд, вале ту дарро худат бастӣ".

Даъват ба истодагарӣ дар дуо

Аз ҳамин сабаб, матн бо даъвати бисёр зинда анҷом меёбад: «Боз наист. Дар дуо идома деҳ. Ва боз ҳам идома деҳ».

Ин сухан:

• сухани умед аст,
• сухани аҳд аст,
• сухани бандаест, ки мегӯяд: ман аз дари Худо дур намеравам.

Ва ин ҷумла бисёр қавӣ аст: «Савганд ба Худо, ки аз дуо кардан боз намеистем, то даме ки зиндаем».

Аммо дар охир ишораи бисёр муҳим меояд: Аллоҳ таъоло гоҳо ба ту ғайр аз худи иҷобати дуо чизи дигаре медиҳад…

Ин дарро барои маъноҳои амиқтар боз мекунад, ки дар оянда меояд.

Нуктаҳои тарбиявӣ

1.    Имон дар вақти таъхир санҷида мешавад

2.    Хандаи Худо рамзи раҳмат аст

3.    Шитоб метавонад сабаби маҳрумият гардад

4.    Дуо ибодат аст, ҳатто пеш аз иҷобат

Паёми амалӣ барои имрӯз

Дар зиндагии пуршитоби имрӯз, ин порча ба мо меомӯзад:

Дар назди Худо истодан — муҳимтар аз зуд расидан аст.

Агар дари осмон дер кушода шавад, аз дари дуо дур нашав.

 

Дуо танҳо барои гирифтани чиз нест — он худ ибодат аст

Матн: Бисёре аз инсонҳо гумон мекунанд, ки болотарин чизе ки инсон онро аз дуо ҳосил менамояд ин қабули дуо ва бароварда гардонидани он аст. На, инчунин нест. Инҷо масъалаи дигаре вуҷуд дорад. Талаби ту аз Офаридгор мебошад, на аз ягон махлуқе. Яке аз моён чун аз дигаре чизеро талаб менамояд, ҳамоно аз ӯ танҳо инро мехоҳад, ки чизеро талаб намудааст, онро барояш бидиҳад. Ин ҳолат дар миёни мардум ва дигар офаридаҳо мебошад. Аммо бо Офаридгор масъала комилан фарқ мекунад. Ва мо Худовандамонро дуо кардем, ӯ барои мо он чизеро ки мехоҳем онро медиҳад ва аз ин фаротар боз барои мо аҷру савоб ва ҳасанот медиҳад, чунки мо ба сӯи ӯ дуо кардем ва аз ӯ талаб намудем. Баробар аст, ки дуо бароварда шавад ё не. Оё медони чаро? Зеро ки Худованди мутаъол дӯст медорад, ки ту аз ӯ талаб намои. Аз ту ин амалро дӯст медорад, ки аз ӯ талаб намои. Ҳарчанде бештар талаб намуди ва бар ӯ бештар исрор варзидӣ, Худованд инро аз ту бештар дӯст медорад. Пас ту ё ҳоло он чизеро ки талаб намудаи ба даст ори ё ҳасаноту савоб ва аҷрро, дар рӯзи қиёмат, дар баробари он чӣ дуо намуди, хоҳи ба даст овард. Ин охирон барои инсон беҳтар аст. Ҳасаноту савобҳо беҳтар аст, чунки моро дар рӯзи қиёмат инҳо бештар хурсанд месозанд. “...Ал‑боқиёту‑с‑солиҳот хайрун инда раббика савобан ва хайрун амало..” (Сураи Аль-Каҳф, 46).

 Шарҳ ва тавзеҳ: Инҷо баён мешавад, ки яке аз муҳимтарин иштибоҳҳои фикрии инсонро ислоҳ мекунад. Бисёре аз мардум гумон мекунанд, ки: арзиши дуо фақат дар натиҷа аст.

Яъне:

• агар дуо бароварда шуд → хуб,
• агар бароварда нашуд → гӯё чизе ба даст наомад.

Аммо ин фаҳмиш нодуруст ва ноқис аст.

Зеро ту вақте дуо мекунӣ:

• ба даргоҳи Офаридгор рӯ меорӣ,
• на ба дари як инсон,
• на ба як махлуқ,
• на ба касе, ки қудрати маҳдуд дорад.

Дар миёни мардум чунин аст:

• чизе мехоҳӣ → медиҳанд ё намедиҳанд,
• агар надоданд → гуфтугӯ ба охир мерасад.

Аммо бо Худованд муносибат тамоман дигар аст. Дуо — робита аст, на муомила. Вақте ту Худоро дуо мекунӣ:

• ту танҳо чизе талаб намекунӣ,
• балки ибодат анҷом медиҳӣ,
• худро ниёзманд эътироф мекунӣ,
• ва ин худ назди Худо амали бузург аст.

Аз ҳамин сабаб, Аллоҳ таъоло:

• гоҳо он чизеро, ки мехоҳӣ, дар дунё медиҳад,
• ва ҳатман бар ивази худи дуо аҷру савоб ва ҳасанот медиҳад,
  ҳатто агар он чиз дар дунё бароварда нашавад.

Чаро? Зеро: Худованд дӯст медорад, ки ту аз Ӯ талаб намоӣ. Ҳатто:

• ҳар қадар бештар талаб кунӣ,
• ҳар қадар бештар исрор варзӣ,
• ин назди Худо маҳбубтар аст.

Бар хилофи инсонҳо, ки:

• аз зиёд талаб кардан хаста мешаванд,
• ва гоҳе ранҷида мегарданд,

Худованд: Аз зиёд дуо кардан хушнуд мешавад.

Фоидаи дуо: дунё ё охират

Пас натиҷаи дуо аз ду ҳолат берун нест:

1.    Ё он чизеро, ки талаб кардӣ, ҳоло дар дунё ба даст меорӣ.

2.    Ё ҳасанот, савоб ва аҷри бузургро дар рӯзи қиёмат ба даст меорӣ.

Ва дуюмаш: беҳтар ва пойдортар аст.Чунки:

• неъматҳои дунё гузарандаанд,
• аммо аҷру савоб боқӣ мемонанд.

Ҳамин маъниро Қуръон тасдиқ мекунад:

«Ал-боқиёту-с-солиҳот хайрун ъинда раббика савобан ва хайрун амало»
(Амалҳои боқимондаи солеҳ назди Парвардигорат ҳам аз лиҳози савоб беҳтаранд ва ҳам аз лиҳози натиҷа).

Нуктаҳои тарбиявӣ

1.    Арзиши дуо танҳо дар натиҷа нест

2.    Дуо худ ибодати бузург аст

3.    Худо талаб карданро дӯст медорад

4.    Савоби охират аз неъмати дунё болотар аст

Паёми амалӣ барои зиндагии имрӯз

Дар зиндагии имрӯз, ки ҳама чиз бо «натиҷаи фаврӣ» чен мешавад, ин порча ба мо меомӯзад:

Бо Худо робита бисоз, на танҳо рӯйхати талабҳо.

Агар дуоят қабул шуд — шукр. Агар қабул нашуд — боз ҳам бурд кардӣ.

Зеро: Ту бо Парвардигори худ сухан гуфтӣ.

 

Се натиҷаи ҳатмии дуо: ҳеҷ дуо бенатиҷа нест

Матн: Эҳтимоли сеюм ҳам вуҷуд дорад. Гоҳо мешавад, ки Худованди мутаъол дуоятро бароварда намегардонад, ва гоҳо дар баробари онҳо ҳасаноту савобҳо ҳам бароят намедиҳад, валекин аз ту чизҳоеро, ки нороҳатат месохт ва шояд ба ту мерасид ва аз он азият мекашидӣ, дур месозад. Лекин чун ту Аллоҳ таъолоро дуо намуди, ӯ аз ту, ба андозае ки дуо кардаи, бадиҳоро дур мекунад. Ҳатто агар як чизи дигарро талаб намуда боши ҳам, ки ба ин мавзуъ комилан алоқаманд набошад. Паёмбар (с) гуфтанд: "Ягон мусалмонне нест, ки Худовандро дуое мекунад, ки дар он (дуояш) на гуноҳе ва на қатъи силаи раҳм (кандани алоқаи хешовандӣ) аст, магар ин ки Аллоҳ барои ӯ яке аз ин се хислатро медиҳад. Ё ин ки дуояшро фавран қабул мефармояд ва онро барояш дар дунё бароварда гардонад ё онро барояш дар охират захира менамояд, ё аз ӯ ба андозаи дуои кардааш, бадиҳоро дур месозад". Асҳоби киром (р) гуфтанд: Эй Расули Худо! Пас бештар (дуо) менамоем? Гуфт: "Аллоҳ бештар аст".

Шарҳ ва тавзеҳ: Ин порча як ҳақиқати бисёр оромбахшро баён мекунад:

Дар Ислом ҳеҷ дуое гум намешавад.

Гоҳо инсон гумон мекунад:

• дуояш бароварда нашуд,
• савоб ҳам надид,
• пас гӯё ҳеҷ чиз ҳосил нашуд.

Аммо воқеият чунин нест. Аллоҳ таъоло гоҳо:

• на он чизеро медиҳад, ки ту мехоҳӣ,
• на онро ба шакле, ки ту интизор ҳастӣ,

балки: бадиееро аз ту дур мекунад, ки агар ба ту мерасид, шояд туро мешикаст. Ту шояд аз он бехабар бошӣ:

• намедонӣ аз чӣ наҷот ёфтӣ,
• вале Худо медонад.

Дуо — сипари ноаён

Ҳар боре ки ту дуо мекунӣ:

• калимаҳои дуо танҳо садо нестанд,
• онҳо сипаре ноаён месозанд,
• ки балоро дур мекунад.

Ҳатто агар:

• ту барои як чиз дуо кунӣ,
• вале бало аз ҷои дигар меомад,

Аллоҳ ба андозаи дуои ту: онро аз ту дур месозад. Ин худ неъмати бузург аст, гарчи ту онро эҳсос накунӣ.

Қонуни секаратаи иҷобати дуо (ҳадиси Паёмбар ﷺ)

Паёмбар ﷺ қоидаи равшане ба мо омӯзонданд: Ҳар дуои мусалмоне, ки:

• дар он гуноҳ набошад,
• ва қатъи силаи раҳм набошад,

ҳатман ба яке аз се шакл посух мегирад:

1.    Ё дуояш фавран дар дунё қабул мешавад.

2.    Ё барои ӯ дар охират захира мегардад.

3.    Ё ба андозаи дуояш бадиҳо аз ӯ дур карда мешаванд.

Пас: ҳеҷ дуое зиён намекунад.

Имони асҳоб ва ҷавоби Паёмбар ﷺ

Вақте асҳоб (р) ин ҳақиқатро шуниданд, бо шодӣ гуфтанд: «Пас мо бештар дуо мекунем!». Ва Паёмбар ﷺ ҷавоб доданд: «Аллоҳ бештар аст». Яъне:

• ҳар қадар ту бештар талаб кунӣ,
• фазли Худо аз он ҳам бештар аст.

Нуктаҳои тарбиявӣ

1.    Дуо ҳамеша натиҷа дорад

2.    Бадие, ки аз ту дур шуд, ҳам атост

3.    Иҷобат шаклҳои гуногун дорад

4.    Фазли Худо аз талабҳои мо бештар аст

Паёми амалӣ барои зиндагии имрӯз

Дар замоне, ки инсон танҳо натиҷаи намоёнро мебинад, ин порча ба мо меомӯзад:

Ба он чӣ намебинӣ ҳам бовар кун.

Шояд:

·       дуоят дунёро тағйир надод,

·       вале тақдири туро муҳофизат кард.

Ва ин худ неъмати бузург аст.

 

Лаззати дуо: неъмате пеш аз иҷобат

          Матн: Баъд аз он, агар Худованд аз ин хислатҳои сегона ягонтояшро бароямон ато накард, мо боз ҳам дар дуо кардан идома медиҳем. Зеро ин ки дар дуо кардан як эҳсоси ниҳоят аҷибе вуҷуд дорад. Эҳсоси ниҳоят роҳатбахш, ки дар ягон чизи дигар онро пайдо карда наметавони. Агар дар дуо кардан ба ҷуз ин эҳсосу шуъур чизи дигаре намебуд, танҳо ҳамин албатта басанда буд. Савганд ба Худованд, ки инро аз қалб мегуям, агар яке аз мо Парвардигорашро дуо кард, ва дар ин ҳолати дуо кардан, ҳар чизе дар қалбаш дорад онро дар пешгоҳи Худованд арза бидорад, ӯ дар ин ҳолат як эҳсос ва роҳати аҷиберо дарк хоҳад кард. Кушоиш ва фаррохии қалбро, ҳатто пеш аз ин ки дуояш қабул карда шавад, эҳсос менамояд. Бале, ҳақиқатан ҳамин гуна аст, ки пеш аз ин ки дуо иҷобат гардад. Вақте Худованд донистааст, ки бандагонаш ин ҳама лаззат ва роҳатро, дар вақти дуо кардан, эҳсос менамоянд, шояд Аллоҳ субҳонаҳу ва таъоло қабули дуоро аз ту ба таъхир меандозад, то эҳсоси лаззати дуо намудан, аз ту қатъ нашавад. Оре, барои инсони мусалмон лаззати дуо кардан аз лаззати қабули дуо беҳтар аст. Аслан миёни лаззати дуоро бурдан ва лаззати қабули дуоро намудан ҷои муқоиса вуҷуд надорад. Суоле инҷост, ки чаро, ки дуо кардан аз қабули дуо дида ширинтар аст? Ҷавобаш ин аст: Дар дуо ду чиз аст; як чизест, ки онро Худованд дӯст медорад ва чизи дигар ин аст, ки мо онро дӯст медорем. Худованд аз мо инро дӯст медорад, ки мо онро дуо кунем. Аммо мо бошем мехоҳем ва дӯст медорем, ки Худованд дуоҳои моро бароварда гардонад. Шакке нест, ки он чизеро ки Ӯ таъоло дӯст медорад, аз он чизе ки мо дӯсташ медорем, ниҳоят бештар ва зеботар аст, ва дар ҳар кадоме хайр вуҷуд дорад. Оё инчунин медони, ки Аллоҳ субҳонаҳу ва таъоло гоҳо бандаро дар ҳаёташ аз чизи муайяне маҳрум месозад, то барои ӯ дар рӯзи қиёмат лаззати аз он бузургтаре бибахшояд? Ва он лаззати дуо кардан аст, оне ки аз лаззати худи он чизе, ки аз дасташ додааст, ширинтар аст. Ин ҳикмат аст. Худованд медонад, ки агар банда ин чизро аз даст намедод, шояд Худовандро дуо намекард.

Шарҳ ва тавзеҳ: Ин порча моро ба як марҳилаи баландтар аз фаҳмиши дуо мерасонад: худи дуо неъмат аст, на танҳо натиҷаи он.

Баъзан инсон фикр мекунад:

• агар дуо бароварда нашуд → гӯё ҳеҷ чиз нест.

          Аммо ончи зикр шуд мегӯяд: Ҳатто агар чизе надидаӣ, чизе гирифтаӣ. Ва он чиз:

• оромии дил,
• фаррохии қалб,
• сабук шудани дард,
• эҳсоси наздикӣ бо Худо аст.

Ин эҳсосро:

• на мол медиҳад,
• на мақом,
• на инсонҳо.

Дуо — гуфтугӯи зинда бо Худо

Вақте банда:

• ростқавлона,
• бо дили шикаста,
• бидуни нақоб,

ҳамаи он чиро дар дилаш ҳаст, дар пешгоҳи Парвардигораш мегузорад, дар он лаҳза: Қалб кушода мешавад, пеш аз он ки дарҳо кушода шаванд. Ин аст сирре, ки бисёриҳо онро намешиносанд.

Чаро таъхир меояд?

Баъзан Аллоҳ таъоло иҷобатро ба таъхир меандозад, на барои ин ки рад кунад, балки барои он ки: лаззати дуо қатъ нашавад. Зеро Худо медонад:

• банда дар дуо зинда мешавад,
• ба Ӯ наздик мегардад,
• ва қалбаш пок мегардад.

Ин худ тарбия аст, на маҳрумият.

Чаро дуо кардан аз қабули дуо ширинтар аст?

Саволе, ки матн худаш мепурсад, ҷавобаш ҳам дар дохили он аст: Дар дуо ду ирода ҷамъ мешавад:

1.    Иродаи Худо — ки дуо карданро дӯст медорад.

2.    Иродаи банда — ки иҷобатро мехоҳад.

Ва шубҳае нест: Он чизе, ки Худо дӯст медорад, зеботар ва пурбаракаттар аст. Аз ҳамин сабаб:

• лаззати дуо амиқтар аст,
• таъсири он дар дил пойдортар аст.

Ҳикмати маҳрумият

Гоҳо Аллоҳ таъоло:

• чизеро аз банда мегирад,
• то чизе бузургтар ба ӯ диҳад.

Ва он: лаззати доимии дуо кардан аст. Агар он чизро медошт, шояд:

• дигар дуо намекард,
• дигар гиря намекард,
• дигар бо Худо суҳбат намекард.

Ин аст ҳикмате, ки фақат бо имон фаҳмида мешавад.

Нуктаҳои тарбиявӣ

1.    Дуо худ неъмат аст

2.    Оромии дил пеш аз иҷобат меояд

3.    Таъхир тарбия аст, на рад

4.    Он чӣ Худо дӯст медорад, беҳтар аст

Паёми амалӣ барои имрӯз

Дар зиндагии пуризтироби имрӯз: Дуоро барои ором шудан истифода кун, на танҳо барои гирифтани чизе.

Ҳар боре ки дуо мекунӣ:

·       Таваққуф намо ва ист,

·       нафас бигир,

·       ва бидон:

ҳамин лаҳза, ки дуо дорӣ, худ посух аст.

 

Оё ҳар қабули дуо каромат аст?

Матн: Бародар ва хоҳари гиромӣ! Оё ин ҳама маъонии олӣ ва барҷастаро дидӣ, ки Худованд барои бандааш дар таъхир намудани қабули дуо гирд овардааст? Бо ин ҳама маъонӣ, бисёре аз мардумон гумон мекунанд, ки Аллоҳ субҳонаҳу ва таъоло агар дуои бандаро қабул фармуд ва бароварда гардонид, танҳо ин аст иззату каромат аз ҷониби Худованд. На, ин дуруст нест. Аллоҳ таъоло гоҳо бандаро чизеро ки талаб менамояд он чизро барояш медиҳад, ки ин на аз ҷиҳати каромат ва иззаташ аст, балки аз ҷиҳати паст ва ҳақиру ночиз шуморидани он банда мебошад. Гоҳо талабҳои бандаро бароварда мегардонад, вале дар он чизи талаб намудааш ҳалоки худи ҳамон банда нуҳӯфта аст. Бандаи бечора бошад гумон мекунад, ки ин иззату каромат аст. На, ҳаргиз чунин нест. Ин гоҳо каромат мебошад ва гоҳи дигар иҳонату паст задан аст. Гоҳо қабули дуо атову бахшиш мебошад ва гоҳо балову мусибат аст.

 Шарҳ ва тавзеҳ:  Ин порча як андешаи хеле нозук, вале бисёр муҳимро ислоҳ мекунад. Бисёре аз мардум гумон доранд:

Ҳар чизе, ки талаб кардам ва гирифтам → ин каромати Худост.

Аммо Ислом моро ба чунин соддагӣ даъват намекунад. Қабули дуо ҳамеша:

• нишонаи дӯстдоштагӣ нест,
• далели иззат нест,
• ва ҳатман башорати хайр ҳам нест.

Аллоҳ таъоло гоҳо:

• ба банда чизеро медиҳад,
• на аз рӯйи муҳаббат,
• балки аз рӯйи таҳқир ва паст шуморидан.

Чӣ гуна?

Вақте додан худ имтиҳон аст

Гоҳо чизе, ки банда бо исрор талаб мекунад:

• дар ботинаш ҳалокат дорад,
• имонро заиф мекунад,
• қалбро сахт месозад.

Вале Худо:

• иҷозат медиҳад,
• то ҳақиқати банда ошкор шавад.

Бандаи бечора бошад гумон мекунад: «Худо маро интихоб кард…»

Ҳол он ки: он додан метавонад балову мусибат бошад.

Қоидаи муҳим: на ҳар ато — каромат аст

Ислом миёни ду чиз фарқ мегузорад:

• каромат (иззат ва неъмат),
• иҳонат (паст задан ва имтиҳон).

Гоҳо:

• додан → раҳмат аст,
• ва гоҳо:
• додан → азоб аст.

Ва гоҳо: надодан → муҳаббат аст.

Чаро Худо гоҳо медиҳад, гарчи зарар дорад?

Зеро:

• банда исрор кардааст,
• ҳикмат тақозо кардааст,
• ва имтиҳон лозим шудааст.

Ин гуна қабули дуо:

• парда аз ҳақиқат мебардорад,
• вале дертар.

Нуктаҳои тарбиявӣ

1.    Қабули дуо ҳамеша иззат нест

2.    Надодан метавонад раҳмат бошад

3.    Имтиҳон гоҳо бо ато меояд

4.    Банда ҳақиқатро баъдтар мефаҳмад

Паёми амалӣ

Дар зиндагии имрӯз: На аз додан шод шав ва на аз надодан ғамгин. Балки:

·       аз наздик шудан ба Худо хурсанд шав,

·       ва аз дур шудан битарс.

Зеро меъёри ҳақиқӣ: таъсири неъмат ба имон аст, на худи неъмат.

 

Вақте додани неъмат каромат нест, балки истидроҷ аст

Бародар ва хоҳари гиромӣ! Барои он ки ин маъно комилан равшан гардад — ки на ҳар ато иззат аст ва на ҳар қабули дуо каромат, уламо ба як мафҳуми бисёр хатарнок ишора мекунанд, ки онро истидроҷ меноманд.

Истидроҷ яъне: Аллоҳ таъоло ба банда аз дунё чизҳое медиҳад, дар ҳоле ки он банда аз Худо дур аст, на барои иззат, балки барои он ки дар ғафлаташ бештар фурӯ равад. Ин яке аз сахттарин навъҳои имтиҳон аст, зеро:

• банда гумон мекунад, ки дар хайр аст,
• ҳол он ки тадриҷан ба ҳалокат наздик мешавад.

Далели Қуръонӣ бар истидроҷ

Аллоҳ таъоло мефармояд:

«Пас чун он чиро ки ба онҳо ёдоварӣ шуда буданд фаромӯш карданд, мо дарҳои ҳар чизро бар рӯяшон кушодем, то он гоҳ ки аз он чӣ ба онҳо дода шуд шод гардиданд, онгоҳ ногаҳон онҳоро фаро гирифтем, пас ногаҳон ноумеду маҳрум шуданд». (Сураи Анъом, ояти 44)

Ин оят ба равшанӣ нишон медиҳад, ки:

• кушода шудани дарҳои неъмат,
• фаровонии мол,
• иҷро шудани хоҳишҳо,

ҳамеша нишонаи ризо ва муҳаббати Худо нест. Баръакс:

• агар ин неъматҳо инсонро аз ёди Худо дур кунанд,
• агар имонаш заиф шавад,
• агар ғурур, ғафлат ва саркашӣ афзояд,

ин истидроҷ аст, на каромат.

Аллоҳ аввал медиҳад, то банда бештар ғофил шавад, ва баъд — ногаҳон мегирад.

Пас агар:

• дуое қабул шуд,
• вале он қабули дуо туро аз Худо дур кард,
• туро ба намоз, зикр ва тақво камтар пойбанд сохт,

бояд битарсӣ, на шодӣ. Зеро ин метавонад: на ато, балки огоҳии охирин бошад.

Қоидаи муҳими имонӣ

Меъёр на он аст, ки чӣ гирифтӣ, меъёр он аст, ки баъд аз гирифтани он кӣ шудӣ.

• Агар наздиктар шудӣ → ато ва каромат.
• Агар дуртар шудӣ → истидроҷ ва хатар.

Пайёми амалӣ

Дар ҳар дуо бигӯ:

«Эй Худо! Агар он чизе ки мехоҳам ба дини ман зарар дорад,
онро аз ман бигир, ҳатто агар ман онро дӯст дорам».

Зеро:

·       надодане, ки туро ҳифз кунад → раҳмат аст,

·       додане, ки туро ғофил кунад → мусибат аст.

 

Меъёри фарқ кардани ато аз бало

Матн: Суоли навбатӣ ин аст, ки: Хуб, ман аз куҷо медонам, ки қабули дуои ман аз ҷониби Парвардигор каромат аст ё иҳонату таҳқир? Чӣ далеле вуҷуд дорад, то бидонам ки ин атову бахшиш аст ё балову мусибат? Чугана фарқ намоям ки ин аз боби атост ё боби бало?

              Ҷавоб: Аломате вуҷуд дорад, ки он барои ту ин масъаларо баён менамояд. Он аломат ин аст, ки: он чизеро ки ту аз Худованд талаб намудаи ва онро ба ту додааст, туро аз ҷиҳати ба Худованд наздик шудан бештар наздик кард, дар имонат зиёдатӣ бахшид, пас қабули дуои ту аз ҷониби Худованд барои ту ато ва каромату иззат мебошад. Аммо агар он чизе ки ту талаб намудаи, туро аз Худованд дуртар кард ва сабаб дар ноқису камшавии имонат гашт, ин маънои онро дорад, ки иҷобати дуо ва бароварда гардонидани он барои ту, балову мусибат ва иҳонату таҳқир будааст.

Мисол: Як нафар аз Худованд вазифаи муайянеро талаб менамояд. Худованд онро барои ӯ медиҳад. Агар баъди оне ки он вазифаро гирифт аз музди кориаш садақа мекардагӣ шуд ва Парвардигорашро шукргузор гардид, корашро босифат анҷом дод ва ҳамкоронашро ёрӣ расонид ва нисбат ба онҳо нек ва хайрхоҳ буд, мисли ин инсонро иҷобати дуояш ва қабули он каромат ва ато шуморида мешавад. Аммо агар баъди вазифаро гирифтан аз намози бомдод дар хоб мемонда бошад ва агар аз кор баргашт хоб мерафта бошад, ки намози асраш қазо шавад ва дар кораш ҳам пойбанди босифат кор кардан ва амонатдор будан, набошад, закоти молашро адо намекарда бошад, пас ин ҳолат бар он далел аст, ки қабул кардани Худованд дуояшро, балову мусибат ва иҳонати таҳқир нисбат ба он банда будааст, на каромат.

 Шарҳ ва тавзеҳ: Ин суол яке аз муҳимтарин суолҳои зиндагии имонӣ аст. Зеро бисёре аз мардум:

• бо додан шод мешаванд,
• ва бо нагирифтан ғамгин.

          Ҳол он ки меъёри ҳақиқӣ на гирифтани чиз, балки таъсири он ба дил ва имон аст. Ислом меъёри возеҳ ва равшанро барои баҳодиҳӣ ба дуо ва натиҷаи он таъин кардааст.

Аломати ато ва каромат

          Агар он чизе, ки ту аз Худо талаб кардӣ ва ба даст овардӣ:

• туро ба Худо наздиктар кард,
• имонатро зиёд намуд,
• туро ба шукр, итоат ва ахлоқи нек овард,

пас бидон: ин ато, каромат ва иззат аст.

Ин неъмат:

• қалбро зинда мекунад,
• ибодатро осон мегардонад,
• ва ахлоқро зебо месозад.

Аломати бало ва иҳонат

Аммо агар ҳамон чиз:

• туро аз Худо дур кард,
• имонатро заиф сохт,
• сабаби тарки намоз, ғафлат ва сустӣ шуд,

пас бидон: ин бало, мусибат ва иҳонат аст, ҳатто агар зоҳираш неъмат намояд.

Чунин қабул шудани дуо:

• неъмати зоҳирӣ дорад,
• вале заҳри ботинӣ.

Мисоли равшан аз зиндагӣ

Шахсе аз Худо вазифа талаб кард. Агар баъди гирифтани он:

• садақа мекунад,
• шукр мегузорад,
• дар кораш амонатдор аст,
• ба мардум некӣ мекунад,

ин вазифа: каромат аст.

Аммо агар:

• намози бомдодро тарк кард,
• намозҳояш қазо шуданд,
• закот надод,
• дар кор хиёнат кард,

ин вазифа: бало ва истидроҷ аст, на иззат.

Қоидаи тиллоӣ

Ба он чӣ гирифтӣ нигоҳ макун, ба он чӣ шудӣ нигоҳ кун.

• Агар беҳтар шудӣ → ато.
• Агар бадтар шудӣ → бало.

Паёми амалӣ

Ҳар боре ки дуоят қабул шуд, фавран аз худ бипурс:

«Ин маро ба Худо наздик кард ё дур?»

Ва ҳамеша чунин дуо кун:

«Эй Худо! Ҳар чизе, ки ба ман медиҳӣ, онро сабаби наздикӣ ба Худ қарор деҳ, на сабаби дурӣ».

 Хотима

Дар хотима, мутааккид бош, ки ҳар вақте ба Худованд рӯй овардӣ, Ӯ ба сӯи ту меояд. Наздикие, ки Ӯ ба тарафи ту меҷӯяд, аз наздикии ту ба назди Ӯ зиёдтар аст.

Он чизеро, ки аз Худованд талаб намудаӣ, бароят медиҳад ва аз он бештар, чӣ қадаре бихоҳӣ, аз фазлаш ато мекунад. Ӯ ҳамеша ҳамин корро мекунад, ҳамчуноне ки моро ба он одат кунонидааст. Танҳо рӯй ба Худованд овар ва аҷоиботро хоҳи дид.

Бо Ӯ сухан гӯ, аз Ӯ талаб намо, аз он чи тасаввур мекунӣ, аз он зиёдтар бароят медиҳад. Дар дуо кардан идома деҳ, ҳатто вақте ҳоҷатат бароварда шудааст, ҳам идома деҳ.

Оё медонӣ, бародар ва хоҳари гиромӣ, ки агар дуоят иҷобат нашуд, ин дуо ҳамчун зикр ба Худованд қабул мешавад?

Зеро вақте чизе аз Аллоҳ талаб мекунӣ, номи Ӯро зикр мекунӣ ва ин худ аз амалҳои савоб ва дуои қабулшуда ҳисоб мешавад.

Чӣ қадар Худовандро талаб мекунем вақте ба мо зарар мерасад?

Пас вақте балоҳо бардошта мешаванд, оё ӯро фаромӯш мекунем?

Мо дар баҳр Ӯро дуо мекунем, ки киштии моро наҷот диҳад,

Пас вақте ба соҳил расидем, оё Ӯро маъсият мекунем?

Парвардигоро! Моро бо ҳифзат ҳифз намо,

Дуои моро иҷобат фармо, Моро дар назди худат аз ҷумлаи розишудагон ва қабулшудагон қарор деҳ, Умед ба раҳмати Ту дорем, эй Арҳама-ар-Роҳимин.

(Поёни бахши нуҳум)