ФАСЛ: ШАРОИТ ВА ЗАМИНАҲОИ ДУО
Бисёр вақт мебинӣ, ки мардуме бо дуоҳое Худоро хондаанд ва дуои онҳо мустаҷоб шудааст. Ин ба он хотир аст, ки бо он дуо ё ҳолати дармондагии (изтирори) дуокунанда ва рӯй овардани комили ӯ ба сӯйи Худо ҳамроҳ будааст, ва ё ба сабаби кори неке (ҳасанае) буда, ки қаблан анҷом дода буд ва Худованди Субҳон иҷобати дуояшро ҳамчун шукронаи он амали некаш қарор додааст, ва ё он дуо бо вақти иҷобат мувофиқ омадааст ва амсоли инҳо. Пас дуояш мустаҷоб мешавад, вале шахси гумонбаре (ноогоҳе) чунин мепиндорад, ки сирри иҷобат танҳо дар лафзу калимаҳои он дуо аст. Бинобар ин, он лафзҳоро бидуни он ҳолатҳову шароите, ки бо дуокунандаи аввал ҳамроҳ буд, истифода мебарад.
Ин ба он мемонад, ки марде як давои судмандро дар вақти муносиб ва ба тариқи дурусташ истифода бурда, аз он нафъ мегирад. Пас шахси дигаре гумон мекунад, ки танҳо истифодаи ин даво ба худӣ худ барои расидан ба мақсад кофист, ки ин хатои маҳз аст. Ва ин ҷоест, ки бисёре аз мардум дар он ба хато роҳ медиҳанд.
Аз ҳамин ҷумла аст, ки гоҳе дуои шахсе аз рӯйи дармондагӣ ва изтирор дар канори қабре сурат мегирад ва мустаҷоб мешавад. Пас шахси ҷоҳил гумон мекунад, ки сирри иҷобат дар он қабр аст, дар ҳоле ки намедонад сирри аслӣ дар он дармондагӣ (изтирор) ва сидқи илтиҷо ба сӯйи Худо будааст. Ва агар ин ҳолат дар яке аз хонаҳои Худо (масоҷид) сурат мегирифт, албатта афзалтару назди Худованд маҳбубтар мебуд[1].
[1] Шарҳи муфассал
Ибни Қайим (раҳ) дар ин ҷо ба як иштибоҳи роиҷи мардум дар фаҳми дуо ишора мекунад:
1. Рӯҳи дуо муҳимтар аз лафзи он: Бисёриҳо гумон мекунанд, ки дуо мисли як "калиди сеҳрнок" аст, ки танҳо бо гуфтани калимаҳо кор мекунад. Аммо муаллиф таъкид мекунад, ки лафз танҳо "қолаб" аст ва "рӯҳи" дуо ҳамон сӯзи қалб, дармондагӣ ва ихлоси банда аст.
2. Ташбеҳи дуо ба даво: Чи тавре ки дору барои таъсир кардан ба вақти муайян, миқдори муайян ва парҳез ниёз дорад, дуо ҳам ба шароити ботинӣ (хушӯъ, луқмаи ҳалол, тавба) ниёз дорад. Гирифтани матни дуои як солеҳ бидуни доштани қалби он солеҳ, мисли истифодаи доруи дуруст дар вақти нодуруст аст.
3. Радди хурофот дар бораи қабрҳо: Муаллиф як нуктаи бисёр ҳассосро баён мекунад: агар касе дар канори қабре дуо кунаду мустаҷоб шавад, ин на аз баракати он қабр, балки аз баракати он "ҳолати изтирор"-и худи шахс аст. Худованд ба қалби шикастаи банда нигоҳ мекунад. Ибни Қайим огоҳӣ медиҳад, ки инсон набояд маконҳои бидъатро сабаби иҷобат бидонад, зеро масҷидҳо ҷойи аслии изҳори ниёз ба Холиқанд.
4. Амалҳои нек — заминасози иҷобат: Гоҳе инсон як кори неки пинҳонӣ мекунад ва Худо ба хотири он, дуояшро мепазирад. Ин дарси он аст, ки мо бояд ҳамеша "захираи амали нек" дошта бошем, то дар рӯзи сахтӣ ба кор ояд.
Хулоса:
Сирри иҷобати дуо на танҳо дар забон, балки дар ҳолати қалбӣ ва пешинаи амалии банда нуҳуфтааст. Ҳар кӣ танҳо ба зоҳири дуоҳои дигарон иктифо кунад ва аз сӯзи дилу тавҳиди холис ғофил монад, мисли касест, ки тири бепайкон мепартояд.