ДУОИ ШАХСИ ҒОФИЛ
Ва бидонед, ки ҳамоно Худованд дуоро аз қалби ғофил ва парешоне, ки машғули чизҳои беҳуда аст намепазирад. Пас ин (дуо) давои судмандест, ки дардро аз байн мебарад, вале ғофил будани қалб аз Худованд қувваи онро ботил месозад; ва ҳамчунин хӯрдани ҳаром қувваи онро аз байн мебарад ва заиф мегардонад.
Чуноне ки дар «Саҳеҳи Муслим» аз ҳадиси Абуҳурайра (р) омадааст, ки Расули Худо (с) фармуданд: «Эй мардум! Ҳамоно Худованд пок аст ва ҷуз покро намепазирад. Ва Худованд ба мӯъминон ҳамон чизеро амр кард, ки ба паёмбарон амр карда буд. Пас фармуд: {Эй паёмбарон! Аз чизҳои поку ҳалол бихӯред ва кори шоиста кунед, ки Ман ба он чӣ анҷом медиҳед, доноям} [сураи Мӯъминун: 51]. Ва фармуд: {Эй касоне, ки имон овардаед! Аз чизҳои поку ҳалоле, ки рӯзии шумо кардаем, бихӯред} [сураи Бақара: 172]». Сипас Паёмбар (с) дар бораи марде зикр карданд, ки сафари тӯлоние дорад ва бо мӯйҳои парешону ғуборолуд дастҳояшро ба сӯи осмон дароз карда мегӯяд: «Эй Парвардигори ман! Эй Парвардигори ман!», дар ҳоле ки хӯрокаш ҳаром, нӯшокаш ҳаром, пӯшокаш ҳаром аст ва бо ҳаром парвариш ёфтааст; пас чӣ гуна дуои чунин шахс мустаҷоб гардад?!
Абдуллоҳ ибни Аҳмад дар китоби «Зуҳд»-и падараш (Имом Аҳмад) ривоят кардааст: Ба Банӣ Исроил балое расид ва онҳо (барои дуо) ба саҳро баромаданд. Пас Худованди Азза ва Ҷалла ба паёмбарашон ваҳй фиристод, ки ба онҳо бигӯ: «Шумо бо баданҳои нопок ба сӯи саҳро баромадаед ва дастҳоеро ба сӯи Ман бардоштаед, ки бо онҳо хунҳо рехтаед ва хонаҳоятонро аз моли ҳаром пур кардаед. Оё акнун, ки хашми Ман бар шумо шиддат гирифт (ба дуо омадаед)? Шумо бо ин кор ҷуз дурӣ аз Ман чизеро зиёд нахоҳед кард».
Абузар (р) фармудааст: «Дуое, ки бо некӯкорӣ ҳамроҳ бошад, ба ҳамон андозае ки намак барои таом кофист, кифоят мекунад»[4].
[4] Шарҳи муфассали Фасли «Муқаддимавӣ 04»
[Монеаҳои иҷобати дуо: Ғафлат ва Моли ҳаром]
Ин фасл яке аз муҳимтарин бахшҳои китоби «Ад-до ва ад-даво» (Дард ва Даво) мебошад, зеро Ибни Қайим дар ин ҷо сабабҳои асосии бетаъсир мондани "даво"-ро (ки ҳамон дуо аст) ташхис медиҳад. Ӯ мефаҳмонад, ки чаро бо вуҷуди дуо кардан, мушкилот ҳал намешаванд ва шифо ҳосил намегардад.
Инҷо се нуқтаи калидии матнро таҳлил мекунем:
1. Ҳолати ботинии дуокунанда (Қалби ғофил ва парешон)
Муаллиф бо ҳадиси Паёмбар (с) оғоз мекунад, ки Худованд дуоро аз қалби «ғофил ва лоҳӣ» намепазирад.
· Ташхиси дард: Дуо мисли тир аст. Агар камон (қалб) суст ва беқувват бошад, тир ба ҳадаф намерасад. Ғафлат ва парешонӣ (лаҳв) қувваи маънавии дуоро аз байн мебаранд.
· Маънои «Лоҳӣ»: Ин қалбест, ки ҳангоми дуо кардан забонаш калимаҳоро мегӯяд, аммо фикраш машғули дунё, шаҳватҳо ё корҳои беҳуда аст. Муаллиф таъкид мекунад, ки барои таъсири даво, бояд «маҳал» (қалб) омода ва ҳушёр бошад.
2. Монеаҳои берунӣ ва моддӣ (Таъсири луқмаи ҳаром)
Ибни Қайим ба ҳадиси машҳури «Саҳеҳи Муслим» такя мекунад, ки дар он робитаи байни «покӣ» ва «иҷобат» нишон дода шудааст.
· Асли шаръӣ: Худованд «Таййиб» (Пок) аст ва танҳо чизҳои покро мепазирад. Ин на танҳо ба ибодат, балки ба ғизо ва пӯшоки инсон низ дахл дорад.
· Мисоли марди мусофир: Ин мисол дар илми ахлоқ ниҳоят ҷолиб аст. Мусофир будан, мӯи парешон ва хоксорона доштан ва даст ба осмон бардоштан — ҳамаи инҳо аз сабабҳои қабули дуо ҳастанд. Аммо бо вуҷуди ин ҳама сабабҳои қавӣ, Паёмбар (с) мефармоянд, ки «чӣ гуна мустаҷоб шавад?», вақте ки ҳамаи вуҷуди ӯ (хӯрок, нӯшок ва пӯшок) аз ҳаром сабз шудааст.
· Хулосаи ахлоқӣ: Моли ҳаром мисли заҳрест, ки таъсири давои дуоро комилан бекор мекунад.
3. Зулм ва ҳуқуқи мардум (Дарси таърихӣ аз Банӣ Исроил)
Ривояти Абдуллоҳ ибни Аҳмад дар бораи Банӣ Исроил як нуктаи ақидавиро равшан мекунад:
· Ихлос дар тавба: Танҳо ба саҳро баромадан ва даст бардоштан кифоя нест, агар инсон аз зулму ситам даст накашад.
· Паёми илоҳӣ: Худованд дуои дастҳоеро, ки ба хуни ноҳақ олудаанд ё хонаҳоеро, ки аз ҳаром пур шудаанд, намепазирад. Ин нишон медиҳад, ки ахлоқи иҷтимоӣ ва адолат шарти асосии робита бо Худованд аст.
4. Сирри «намак» дар дуо (Сухани Абузар)
Гуфтаи Абузар (р) фаслро бо зебоии хос ҷамъбаст мекунад: «Дуое, ки бо некӯкорӣ (бирр) ҳамроҳ бошад, ба ҳамон андозае ки намак барои таом кофист, кифоят мекунад».
· Шарҳ: Агар инсон некӯкор бошад ва аз ҳаром парҳез кунад, ҳатто дуои кӯтоҳи ӯ таъсири бузург дорад. Аммо агар некӯкорӣ набошад, ҳарчанд дуои зиёд кунад, мисли таоми бенамак бемазза ва бетаъсир хоҳад буд.
Хулоса:
Барои он ки дуои мо ҳамчун давои дардҳои зиндагӣ таъсир кунад, мо бояд ду корро анҷом диҳем:
1. Дар дохил: Қалбро аз ғафлат пок кунем (Ҳузури қалб).
2. Дар берун: Зиндагиро аз моли ҳаром ва зулм пок кунем (Покии луқма ва амал).